Archive for Μαΐου 2010

Η Διπλωματία των Αγωγών και η Επίσκεψη Ερντογάν

11 Μαΐου, 2010

Γράφει :  Ο Γιώργος Γκορεζης

e-mail  :  ggorezis@yahoo.gr

web     :   ggore.wordpress.com

 Η αξιολόγηση της κινητικότητας για τους αγωγούς αναδεικνύει στη περιοχή μας ευρύτερα ζητήματα, όπως: Την αποφασιστική επιδίωξη της Ρωσίας να κυριαρχήσει στην ενεργειακή αγορά, τη μέχρι στιγμής αδυναμία της Ευρώπης να περιορίσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία, και την υπερδραστηριότητα της Τουρκίας, που βασίζεται στην αυτοαντίληψη της ως ευρύτατης περιφερειακής δύναμης.

    Η Μαύρη Θάλασσα και ο Καύκασος αποτελούν πεδία μάχης για τον έλεγχο και την εκμετάλλευση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου . Η Δύση (Ευρώπη/ ΗΠΑ) ανταγωνίζεται με την Ανατολή (Ρωσία), ενώ η Τουρκία, ως συνήθως, συμπαρατάσσεται και με τις δύο. Οι μέχρι τώρα συμφωνίες δεν έχουν μόνον οικονομικούς στόχους, αλλά επιφέρουν και σοβαρά γεωπολιτικά επακόλουθα.

    Στις επιχειρηματικές προτάσεις με σοβαρά γεωπολιτικά επακόλουθα συγκαταλέγεται και η ρωσοτουρκική συμφωνία για την κατασκευή του Clear Stream 2. Αν και το Clear Stream 2 είναι λιγότερο φιλόδοξο από τον Νabucco ή το South Stream, εν τούτοις εμφανιζόμενο τόσο σύντομα μετά την επικύρωση του Νabucco εκ μέρους της Τουρκίας, υποδηλώνει αμφιβολίες για τη δυνατότητα εξασφάλισης αερίου. Και ενώ η Ευρώπη θέλει να αποφύγει τις δοσοληψίες με τους Ρώσους, οι Τούρκοι δεν έχουν ανάλογους ενδοιασμούς. Εν τέλει ο Πούτιν αναδεικνύεται νικητής, σφίγγοντας όλο και περισσότερο τη θηλιά γύρω από τον λαιμό της Ουκρανίας και της Γεωργίας, και εμποδίζοντας τον Ερντογάν να έλθει υπερβολικά κοντά με τον Ομπάμα.

    Ο « πόλεμος » των αγωγών έχει ανάψει για τα καλά και η Αθήνα καλείται να κερδίσει τις δικές της μάχες. Η Ελλάδα επείγεται σήμερα για ενεργειακή επενδυτική επιτάχυνση σε δύο τομείς: επενδύσεις στο εσωτερικό της χώρας για την απελευθέρωση της αγοράς και ενεργειακή διπλωματία στο εξωτερικό ώστε η χώρα μας να εξελιχθεί σε διαμετακομιστικό κόμβο πετρελαίου και  φυσικού αερίου, τόσο στα Βαλκάνια όσο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη γενικότερα. Ο πρωθυπουργός κ. Γ. Παπανδρέου, όπως και ο Υπουργός Π. Γερουλάνος επισκέφθηκαν πρόσφατα τη Μόσχα. Η ενέργεια αποτέλεσε το «υπ΄ αριθμόν ένα» ζήτημα στην ελληνορωσική ατζέντα, ενώ η συζήτηση για τον αγωγό πετρελαίου Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη βρέθηκε σε πρώτο πλάνο.

    Η Αθήνα εκφράζει προβληματισμό για τη στάση της Βουλγαρίας. Η κυβέρνηση του Μπόικο Μπορίσοφ «αλληθωρίζει» προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και εμφανίζει προσκόμματα στην προώθηση του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη. Σε πρόσφατη συνάντηση με τον τούρκο ομόλογό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αγκυρα, ο Μπορίσοφ ανακοίνωσε ότι Βουλγαρία και Τουρκία θα γίνουν οι «ατμομηχανές» του αγωγού φυσικού αερίου Νabucco,Τουρκία-Βουλγαρία-Ρουμανία-Ουγγαρία-Αυστρία, που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) σε συνδυασμό με τους Αμερικανούς, για να… παρακάμψει τους Ρώσους. Ο «ελληνικός» και ανταγωνιστικός προς τον Nabucco δρόμος είναι ο αγωγός TGI, Τουρκία- Ελλάδα- Ιταλία, με βασικό προμηθευτή προς το παρόν το Αζερμπαϊτζάν.

    Οι Ρώσοι από την πλευρά τους έχουν διαμηνύσει τόσο στην Αθήνα όσο και στη Σόφια ότι υπάρχουν εναλλακτικοί δρόμοι για το ρωσικό πετρέλαιο. Ρωσικές πηγές σημειώνουν ότι «από τη στιγμή που η κυκλοφορία στα Στενά του Βοσπόρου έχει αποσυμφορηθεί (καθώς το αζερικό πετρέλαιο διέρχεται από τον αγωγό Μπακού – Τσεϊχάν) , το ρωσικό πετρέλαιο μπορεί να βγει στη Μεσόγειο και με τάνκερ».

     Το χειρότερο για την Ελλάδα σενάριο είναι η Μόσχα να παίξει δυνατά το χαρτί του αγωγού πετρελαίου Σαμψούντα-Τσεϊχάν, ο οποίος είναι ευθέως ανταγωνιστικός του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης. Ο αγωγός Σαμψούντα- Τσεϊχάν δεν λύνει το γεωστρατηγικό πρόβλημα εξάρτησης της Ρωσίας από την Τουρκία. Πληροφορίες όμως αναφέρουν ότι οι Ρώσοι, παρά την παραδοσιακή καχυποψία Μόσχας- Άγκυρας, σχεδιάζουν να αναβαθμίσουν και να θεσμοποιήσουν τις σχέσεις τους με τους Τούρκους κατά το πρότυπο της συνεργασίας τους με τη Γερμανία, εξέλιξη μάλλον αρνητική για τα ελληνικά συμφέροντα.

     Κρίσιμο για το ενεργειακό πάζλ της περιοχής είναι και το μέλλον του αγωγού φυσικού αερίου South Stream, αλλά και του αγωγού Τουρκίας- Ελλάδας-Ιταλίας (ΤGΙ). Ο πρώτος, που η νότια διακλάδωση του προς την Ευρώπη προβλέπεται να περάσει και από την Ελλάδα, προχωράει με αργά βήματα. Η «σφήνα» της Άγκυρας όμως, η οποία προωθεί ταχέως την αδειοδότηση της διέλευσης μέρους του αγωγού από τα χωρικά της ύδατα, ίσως περιπλέξει μελλοντικώς την κατασκευή του.

      Ο ΤGΙ πάλι θεωρείται από ορισμένους «μικρός Νabucco». Το μείζον ερώτημα είναι «ποιος θα πάρει το αζερικό αέριο». Η Άγκυρα εξακολουθεί να ζητεί υψηλές τιμές διαμετακόμισης του αερίου από το Αζερμπαϊτζάν. Από την πλευρά του το Μπακού, λόγω δυσαρέσκειας για την προσέγγιση Τουρκίας- Αρμενίας, έχει στραφεί προς τη Μόσχα, η οποία και υποσχέθηκε να αγοράσει το αζερικό αέριο. Η ελληνική πλευρά προτίθεται να αναλάβει κάποια πρωτοβουλία στο θέμα του ΤGΙ, ενώ ο επικεφαλής της ΔΕΠΑ κ. Χ. Σαχίνης επισκέφθηκε πρόσφατα το Μπακού.

    Το εντυπωσιακό στοιχείο επί του θέματος είναι η αυτοπεποίθηση της Τουρκίας. Σ’ αυτό συμβάλλει ένας ικανός πολιτικός, ο Υπουργός Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου, οι θέσεις του οποίου για το Αγαίο είναι επίσης δυσοίωνες για τη χώρα μας. Οι Έλληνες μέχρι τώρα στηρίζονταν στο επιχείρημα της κρίσιμης γεωγραφικής θέσης της Τουρκίας για να δικαιολογήσουν τη δική τους αναποτελεσματικότητα. Αλλά το Ελληνικό πρόβλημα ήταν η απουσία ενός συγκεκριμένου στόχου, προς τον οποίο θα τείνουν οι ελπίδες όλων των πολιτών. Το 2001 πετύχαμε να γίνουμε πλήρες μέλος της ΟΝΕ επειδή είχε τεθεί ξεκάθαρα ο στόχος μας αυτός.  

   Η λύση σαφώς δεν είναι η σύγκρουση, αλλά οι ουσιαστικές κινήσεις που θα πείσουν τυχόν εχθρούς ότι δεν τους συμφέρει η σύγκρουση. Σήμερα ο κίνδυνος αυτός δεν είναι διόλου αμελητέος, δεδομένου ότι η Τουρκία από τότε που είχε εξασφαλίσει την εν λευκώ στήριξη του Ομπάμπα μιλάει και δρά πιο αλαζονικά. Αν λοιπόν εκδηλωθεί κάποια κρίση, είτε σκόπιμα είτε ηθελημένα, κατά τη γνώμη μου δεν θα βρούμε καταφύγιο ούτε στο ΝΑΤΟ ούτε στη σημερινή διχασμένη Ευρώπη. Γι’ αυτό στα παιχνίδια στη διεθνή σκακιέρα δεν πρέπει να μας θεωρούν δεδομένους.-