Archive for Ιανουαρίου 2018

Ο πολίτης του κόσμου στην εποχή του internet. Η παρακαταθήκη του Μεγάλου Αλεξάνδρου

31 Ιανουαρίου, 2018

 

 

 

 

 

 

 

Γράφει ο Γιώργος Γκορέζης*

e-mail : ggorezis@yahoo.gr

web    : ggore.wordpress.com

Με την είσοδο στον 21ον αιώνα ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι έφθασε σε ένα έσχατο σημείο εθνικιστικού συναισθήματος, την στιγμή που όφειλε από κάθε ορθολογιστική σκοπιά να το ξεπεράσει. Στις παγκόσμιες και περιλάλητες ενοποιητικές τάσεις ειρήνευσης αντιτάχθηκαν  εθνικές εξαρτήσεις, αλλά και περιφερειακές και τοπικές πολιτικές . Μετά από τους καταστροφικούς μέχρι τώρα πολέμους που έγιναν για τη δόξα των εθνών, ήλθαν σαν το κερασάκι στη τούρτα  οι καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η κατάργηση των αστικών ελευθεριών σε βαθμό πρωτάκουστης βίας και ωμότητας. Η δύναμη διαδικτυακών εταιριών όπως Google και Facebook δίνουν δυνατότητες παρακολούθησης των πολιτών από το κράτος, που οδηγεί σ΄ ένα ιστό ολοκληρωτικού ελέγχου, που ούτε καν ο    Αλντους Χάξλεϊ και ο Τζορτζ Όργουελ δεν είχαν φαντασθεί.

           Στη σημερινή ψηφιακή εποχή όλοι μας, είτε το θέλουμε είτε όχι, είμαστε  παίκτες ενός παγκόσμιου σκηνικού ( global players ). Είναι η πρώτη φορά που ο κατοικημένος πλανήτης απέβη ιστορική ενότητα, τόσο λόγω της διάδοσης της πληροφορικής και της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, αλλά κυρίως λόγω της απειλής των πυρηνικών όπλων, της εξάντλησης των υπόγειων πόρων, της καταστροφής του περιβάλλοντος και άλλων πλανητικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Το ζήτημα είναι πανανθρώπινο, τόσο αρνητικά όσο και θετικά, και θα έπρεπε αναγκαστικά να ευνοήσει τον κοσμοπολιτισμό.

Η έννοια «κοσμοπολιτισμός» και «πολίτης του κόσμου»  πρωτογεννήθηκε από τους αρχαίους Έλληνες σοφιστές,  « είμαι πολίτης του κόσμου », διακηρύττει ο Διογένης. Κατόπιν οι στωικοί την ανήγαγαν σε επί αιώνες δεσπόζουσα διδασκαλία, που αψηφούσε τα σύνορα των λαών κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. Ο Μέγας Αλέξανδρος επιχειρεί να ενώσει τους λαούς της αυτοκρατορίας του με το ίδιο ιδεώδες, και το Βυζάντιο πραγματοποιεί την οικουμενική ενότητα των πληθυσμών της επικράτειάς του. Αναβίωσε στην περίοδο της Αναγέννησης, και είναι καρπός της ορθολογικής δυτικής σκέψης, σε πείσμα κάθε θρησκευτισμού  και μυστικισμού. Καθιερώθηκε να λέγεται « ότι ρίζωσε στην Ευρώπη και μόνο σ’ αυτή ».

Ο πολίτης του κόσμου, ή κοσμοπολιτισμός είναι προϊόν τριών παραγόντων, ενότητας, ειρήνης και ελευθερίας, που ανάλογα με τις εποχές ερμηνεύθηκαν και αποτιμήθηκαν διαφορετικά. Ο κοσμοπολίτης από αρχαιοτάτων χρόνων έβαζε σκοπό της ζωής του να ανακαλύψει τον κόσμο, να τον εξερευνήσει και δοθείσης της ευκαιρίας να τον κατακτήσει. Κατά δεύτερο λόγο, μέσα στους κόλπους αυτού του κόσμου πρέπει να βασιλεύει η ειρήνη. Στο διάβα των αιώνων η ειρήνη ήταν μια από τις πιο μύχιες λαχτάρες της ανθρωπότητας. O Έρασμος ήταν ο πρώτος που ανήγαγε σε απόλυτη πολιτική αρχή την αναγκαιότητα ενός απόλεμου κόσμου. Η ανοχή απέναντι σε άτομα με διαφορετική προέλευση και πίστη απορρέει από την επιταγή της ειρήνης, συστατικό του κοσμοπολιτισμού. Και κατά τρίτο λόγο στην καρδιά του ενωμένου και ειρηνευμένου σύμπαντος θα πρέπει να βασιλεύει η ελευθερία. Ο κοσμοπολίτης πρέπει να είναι σε θέση να μετακινείται ελεύθερα και ανεμπόδιστα, να δρα ανενόχλητος, τόσο στο επίπεδο της πολιτικής συμμετοχής, όσο και στην ανάπτυξη της ατομικής του προσωπικότητας.

Ο διεθνισμός είναι ψευδομόρφωμα του κοσμοπολιτισμού, μια ιδιαίτερη όψη οικουμενισμού. Τα παγκόσμια και ειρηνευτικά ζητήματα διέπουν  την θεωρία των διεθνιστών, των « κόκκινων » (κομμουνιστών ), των « μαύρων » ( θρησκευόμενων ) και των « γκρίζων »(φιλελεύθερων). Αρχικά άλλαξε μόνο το λεξιλόγιο. Τη θέση του λίγο μεγαλόσχημου κοσμοπολίτικου συνθήματος « όλοι οι άνθρωποι να γίνουν αδέλφια » πήρε το πολεμικό σύνθημα του κομμουνιστικού μανιφέστου « προλετάριοι όλων των λαών ενωθείτε ». Ακολούθησαν δύο επαναστάσεις κοσμοϊστορικής σημασίας, η ρωσική το 1917 και η Κινεζική το 1948, που επινοήθηκαν από τον Μαρξ. Βούλιαξαν και οι δύο στη δικτατορία, στο αστυνομικό κράτος, στην περιφρόνηση του ανθρώπου, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στο τέλος του υπαρκτού σοσιαλισμού στη Σοβιετική Ένωση.

Όλη η ανθρωπότητα ζει σήμερα υπό την απειλή νέων δεδομένων. Για παράδειγμα, τα σύνορα δεν μπορούν να σταματήσουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αυτό αψηφά τα δικαιώματα των λαών για αυτοδιάθεση, και δε σέβεται στα κράτη το δικαίωμα τους για ελεύθερη αξιοποίηση του πληθυσμού τους. Από θετικής σκοπιάς τα διαπλανητικά ταξίδια μας εισήγαγαν στη πλανητική εποχή, πράγμα που έχει συνέπειες και στη πολιτική μας εξέλιξη.

Άλλο χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι ότι το κυρίαρχο εθνικό κράτος, που θα πάσχιζε να λύσει τις πολιτικές συγκρούσεις με τα δικά του μέσα, έχασε το ρόλο του. Οι σημερινές πολιτικές συγκρούσεις δεν ξεσπούν για εδαφικές κτήσεις, αλλά για την πρόσβαση στη διεθνή αγορά. Η παγκόσμια οικονομία οργανώνεται σε σχέση με προϊόντα και όχι με περιοχές. Το ζήτημα είναι πλέον η κατάκτηση των αγορών, όχι των εδαφών, και οι διεθνείς οικονομικές συγκρούσεις έχουν αντικαταστήσει τις αναμετρήσεις εθνών.

Μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης ολόκληρος ο κόσμος δομείται από πληθώρα εθνικών κρατών. Φαίνεται πως έχει επαληθευτεί  η θέση του στρατηγού Ντε Γκωλ, σύμφωνα με την οποία « τα έθνη θα είναι το μόνο ζήτημα της πολιτικής, και οι απόπειρες να εγκαθιδρυθούν στη θέση τους διεθνείς ή υπερεθνικοί οργανισμοί θα αποδεικνύονται παιδικές ασθένειες ». Όποιες κι αν είναι οι προθέσεις και οι ιδέες που διέπουν τη δράση των πολιτικών αρχηγών, τα κράτη θεωρούνται a priori σαν δυνάμει εχθρικά, και οι οπαδοί τους σαν ύποπτοι. Οι σύγχρονοι κοινωνιολόγοι τα χαρακτηρίζουν « σαν παρανοϊκά τέρατα, που συγκρούονται σαν δεινόσαυροι και πτεροδάκτυλοι με μια αιμοβορία ολοένα και πιο παλαβή. Δεν αναγνωρίζουν νόμο ανώτερο από τη βούληση τους. Οι συμφωνίες είναι κουρελόχαρτα που αχρηστεύονται με κάθε νέο συσχετισμό δυνάμεων. Δεν μπορούν να αγαπήσουν και στερούνται συνειδήσεων ». Και εμείς τα άτομα, εμείς η ανθρωπότητα εξαρτιόμαστε ολοκληρωτικά από την παραφροσύνη, τη μανία και την ωμότητα αυτών των τεράτων. Η τύχη του πλανήτη βρίσκεται στα χέρια τους. Κάθε μείωση της ισχύος του ενός κράτους, συνεπάγεται την αύξηση της ισχύος του άλλου. Συνεπώς τα κράτη δεν σταματούν τους εξοπλισμούς τους, και ωθούν έτσι μια χιλιετή παράδοση ως το σουρεαλισμό, στο βαθμό που μια παρτίδα όπλων μετά την άλλη κατασκευάζεται όχι για να χρησιμοποιηθεί αλλά για να καταστραφεί.

Αυτή η πρωτοκαθεδρία του εθνικού κράτους έχει σαν συνέπεια να εμποδίζει τους πολιτικούς άνδρες να αφιερωθούν κατά προτεραιότητα στα καθήκοντα που επιβάλλονται σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, ή τουλάχιστον σε μεγάλες περιοχές του κόσμου : εγγύηση και διατήρηση της ειρήνης, προστασία του περιβάλλοντος με κάθε τρόπο, έλεγχος του κλίματος, της δημογραφικής έκρηξης, των μεταναστεύσεων, της πείνας. Τα κυρίαρχα κράτη που συνέλαβαν πάντως τον επείγοντα χαρακτήρα αυτών των προβλημάτων, δεν είναι ικανά να περάσουν στο στάδιο της διακυβερνητικής συνεργασίας, που είναι ο μόνος τρόπος επίλυσης των προβλημάτων. Οι εθνικοί εγωισμοί είναι πιο ισχυροί από την αναγκαιότητα επίλυσης των προβλημάτων.

Ζούμε σήμερα σ’ ένα κόσμο τεχνικά και επιστημονικά ενοποιημένο, αλλά πολιτικά ανοργάνωτο. Δεν βλέπουμε να εμφανίζονται νέοι οικουμενικοί οραματισμοί, πολιτισμένες απόψεις για διακρατικές σχέσεις. Οι προτάσεις προς αυτήν την κατεύθυνση είναι συγκεχυμένες και χωρίς λάμψη. Ακόμα και αυτός ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αποσκοπεί, μέσα από το φενακισμό της κυριαρχίας του διεθνούς δικαίου,  να επιβάλει το δικό του μηχανισμό παγκόσμιας επιβολής σαν όργανο προώθησης του συμφέροντος των μεγάλων δυνάμεων.

Για πρώτη φορά τίθεται στους ανθρώπους, στις κυβερνήσεις και στους διανοητές το πρόβλημα να βρουν, μέσα από την πολιτική πρακτική μιας οικουμενικής οργάνωση της ανθρωπότητας που ευνοείται από το ψηφιακό περιβάλλον,  να επωμιστούν το σκληρό έργο της παγκόσμιας ειρήνης. Το έργο της παρουσίασης μιας πολιτικής θεωρίας με τη μορφή οικουμενικής πολιτικής, όπως ο Αριστοτέλης την παρουσίασε και όπως την έκανε βίωμα ο Μέγας Αλέξανδρος. Θα πρέπει αυτό να το αναλάβει ένας κλασικός της πολιτικής σκέψης του μέλλοντος, ένας κλασικός κοσμοπολίτης. Σε όλη την υφήλιο το Ίντερνετ σήμερα υπηρετεί τους ανθρώπους, αλλά δεν είμαστε πολίτες του κόσμου.-

 

*Ο υπτγος Γιώργος Γκορέζης είναι συγγραφέας, αρθρογράφος, πολιτικός-στρατιωτικός αναλυτής.

 

 

 

Η κοσμοπολίτικη αντίληψη, ο φονταμενταλισμός και η παραδοσιακή οικογένεια στην Ελλάδα και διεθνώς

2 Ιανουαρίου, 2018

 

 

 

 

 

 

 

Γράφει: ο Γιώργος Γκορέζης*

e-mail : ggorezis@yahoo.gr

web    : ggore.wordpress.com

 

Στην ψηφιακή εποχή που διανύουμε η παγκοσμιοποίηση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά και πολιτική, τεχνολογική και πολιτιστική. Oι άνθρωποι στην προσπάθεια να κατανοήσουν ένα κόσμο που μεταβάλλεται ραγδαία, αναμετρούνται με συνταρακτικές πραγματικότητες, όπως η τρομοκρατία, οι κλιματικές μεταβολές, οι εξελίξεις στις επικοινωνίες, η επέκταση των διεθνών χρηματοοικονομικών συναλλαγών, οι νέες τεχνολογίες, οι γεωπολιτικές αλλαγές, και οι αλλαγές στην κουλτούρα και τις οικογενειακές σχέσεις. Δύο όμως είναι οι αλλαγές που δεσπόζουν στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης. Η εξασθένηση της παράδοσης και η σύγκρουση της κοσμοπολίτικης αντίληψης με τον φονταμενταλισμό.

Στις Δυτικές χώρες οι δημόσιοι θεσμοί και η καθημερινή ζωή αποσπώνται από την επιρροή των εθίμων και της παράδοσης. Αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο πολλές κοινωνίες που παρέμεναν παραδοσιακές, αρχίζουν να απομακρύνονται από την παράδοση. Η παράδοση και το έθιμο συνιστούν τα κυριότερα συστατικά στοιχεία της ζωής των περισσοτέρων ανθρώπων για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, αλλά ο ευρωπαϊκός διαφωτισμός και ορθολογισμός του 18ου αιώνα προσέδωσε στην παράδοση ένα άσχημο περιεχόμενο, και έκτοτε η ακαδημαϊκή ζωή θα διερευνά συνεχώς τα όρια των παραδόσεων. Παρά ταύτα οι παραδόσεις είναι αναγκαίες στην κοινωνία και θα εξακολουθήσουν να διατηρούνται, αλλά θα μεταβάλλονται και θα προσαρμόζονται στις εκάστοτε συνθήκες.

Η δεύτερη αλλαγή του αιώνα μας αφορά στη σύγκρουση μεταξύ της κοσμοπολίτικης αντίληψης και του φονταμενταλισμού, του απόλυτου και του σχετικού. Υπάρχει μια άποψη ότι ο φονταμενταλισμός υπήρχε ανέκαθεν, αλλά αυτό δεν ισχύει. Η άνοδος του φονταμενταλισμού αποτελεί την απάντηση στις δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης. Είναι το παιδί της παγκοσμιοποίησης, στην οποία αντιδρά αλλά και την χρησιμοποιεί. Σχεδόν παντού οι φονταμενταλιστικές ομάδες χρησιμοποιούν τις νέες επικοινωνιακές τεχνολογίες. Ο Αγιατολαχ Χομεϊνί κυκλοφόρησε ευρέως βίντεο και κασέτες με τις διδασκαλίες του, ενώ οι μαχητές Χιντού, της Αλ Καϊντα και του Ισλαμικού Κράτους (isis )χρησιμοποίησαν το διαδίκτυο και την ηλεκτρονική αλληλογραφία.

Όμως το απόλυτο είναι σκληρό ναρκωτικό. Πολλές φορές ο εθισμός στο απόλυτο μας έχει κάνει παιδιά που κρατιούνται από τη φούστα της μάνας τους. Έχει δολοφονήσει εκατομμύρια ανθρώπων μέχρι σήμερα, ενώ το σχετικό δεν σκότωσε ποτέ κανένα. Σήμερα δεν μας χρειάζονται απόλυτες ηθικές αξίες. Χρειάζονται κώδικες συμπεριφοράς που να βασίζονται στο σεβασμό της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας του άλλου, και που να διαφοροποιούνται όταν οι συνθήκες αλλάζουν. Κάτι που ήταν αμαρτία στο παρελθόν-σαν τη ελευθερία του έρωτα-σήμερα είναι δικαίωμα, αυτό που ήταν κάτι φυσικό-η δουλεία-σήμερα είναι έγκλημα.

Ο φονταμενταλισμός αποτελεί ένα κάλεσμα επιστροφής στα παλαιά ιερά και θρησκευτικά κείμενα, τα δόγματα των οποίων θα πρέπει να εφαρμοστούν στην κοινωνική, την οικονομική και την πολιτική ζωή. Οι κληρικοί και οι άλλοι προνομιούχοι ερμηνευτές των δογμάτων αποκτούν θρησκευτική και κοσμική εξουσία. Πιθανόν να επιδιώξουν την άμεση ανάληψη των ηνίων της διακυβέρνησης, όπως συνέβη στο Ιράν και στο Αφγανιστάν, ή να συνεργαστούν με τα πολιτικά κόμματα.

Σ΄ ένα κόσμο που παγκοσμιοποιείται και αναζητά νόημα, ο φονταμενταλισμός καταλήγει να είναι μια παράδοση, που η υπεράσπιση της γίνεται με τον παραδοσιακό τρόπο. Δεν έχει να κάνει με την ουσία των θρησκευτικών ή των άλλων πίστεων, αλλά με τελετουργικές αλήθειες. Το κρίσιμο σημείο είναι ο τρόπος υπεράσπισης ή επιβεβαίωσης της αλήθειας των πίστεων.

Ο φονταμενταλισμός δεν είναι μόνο μια απλή αντίθεση στη νεωτερικότητα που παγκοσμιοποιείται. Όποια μορφή κι αν έχει, θρησκευτική, εθνοτική, εθνικιστική, πολιτική, φλερτάρει με το ενδεχόμενο βίας και είναι εχθρός των κοσμοπολίτικων αξιών. Οι κοσμοπολίτες οφείλουν να καταστήσουν σαφές ότι η ανοχή και ο διάλογος καθοδηγούνται από οικουμενικές αξίες. Όλοι μας χρειαζόμαστε ηθικές δεσμεύσεις και θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να οργανώσουμε δυναμικά την άμυνα των ηθικών αξιών, όπου η ανάπτυξη τους είναι περιορισμένη, ή όπου απειλούνται. Η κοσμοπολίτικη ηθική προβάλλει το θάρρος. Η ζωή αποκτάει όνομα όταν διαθέτουμε κάτι για το οποίο αξίζει να πεθάνουμε.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του θρησκευτικού φονταμενταλισμού σε όλο τον κόσμο είναι η αντίθεση στην ισότητα των φύλων και την σεξουαλική ελευθερία των γυναικών, δύο στοιχεία ασύμβατα με την παραδοσιακή οικογένεια. Ελάχιστες είναι οι χώρες του κόσμου όπου δεν διεξάγεται έντονη συζήτηση για το θέμα αυτό. Και όπου ο διάλογος απουσιάζει από τη δημόσια σφαίρα, αυτό οφείλεται πρωτίστως στο γεγονός ότι καταπιέζεται δυναμικά από αυταρχικές κυβερνήσεις, ή φονταμενταλιστικές ομάδες.

Αρκετοί πολιτικοί, αλλά και ομάδες πίεσης ισχυρίζονται ενίοτε ότι αν υπάρξουν αλλαγές στην οικογενειακή πολιτική ( το διαζύγιο καταστεί ευκολότερο, τάση που επικρατεί στη χώρα μας, ή δυσκολότερο ) θα υπάρξει δυνατότητα άμεσης επίλυσης των προβλημάτων μας.  Καθημερινά, πολιτικοί και ακτιβιστές μας καλούν να επιστρέψουμε στην παραδοσιακή οικογένεια. Η οικογένεια αποτελεί πεδίο διαμάχης μεταξύ της παράδοσης και της νεωτερικότητος, τόσο σε καθημερινό όσο και σε συμβολικό επίπεδο

Αλλά οι ανθρώπινες κοινωνίες και οι πολιτισμοί έχουν γνωρίσει πληθώρα διαφορετικών μορφών οικογενειακών συστημάτων. Ωστόσο η οικογένεια στις μη σύγχρονες κουλτούρες χαρακτηρίζεται από κάποια γνωρίσματα που συναντώνται σχεδόν σ’ όλο τον κόσμο. Κατά πρώτον η παραδοσιακή οικογένεια αποτελούσε μια οικονομική μονάδα, και στην αγροτική παραγωγή συμμετείχε το σύνολο της οικογένειας. Η ανισότητα ανδρών γυναικών ήταν τέτοια που ότι και αν πούμε για τη σημασία της δήλωσης αυτής δεν θα είναι υπερβολή. Στην Ευρώπη οι γυναίκες συνιστούσαν περιουσία των πατέρων ή των συζύγων, σαν κινητή περιουσία την όριζε ο νόμος. Σε παρόμοια θέση βρίσκονταν και τα παιδιά.

Η  έννοια της παραδοσιακής οικογένειας στις δυτικές κοινωνίες ήταν σε μεταβατική φάση την δεκαετία του 1950. Εκείνη την εποχή οι γυναίκες που εργάζονταν ήταν λίγες, και για τις γυναίκες ήταν δύσκολο να αποκτήσουν διαζύγιο χωρίς να στιγματιστούν. Εντούτοις, οι άνδρες και γυναίκες εκείνης της εποχής ήταν περισσότερο ίσοι από ότι προηγουμένως, τόσο στην πράξη όσο και ενώπιον του νόμου. Από τότε οι αλλαγές στην οικογένεια είναι ραγδαίες.

Οι λεπτομέρειες διαφέρουν από κοινωνία σε κοινωνία, αλλά οι τάσεις είναι εμφανείς. Αρχίζει να επικρατεί η άποψη ότι η σωστή σχέση είναι μια σχέση ίσων, όπου η κάθε πλευρά διαθέτει ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις. Έπειτα η γνήσια σχέση βασίζεται στην επικοινωνία, και η ομιλία και ο διάλογος αποτελούν βάση για τη λειτουργία της. Η εμπιστοσύνη είναι κάτι που αποκτιέται με επίμονη προσπάθεια, δεν μπορεί ποτέ να θεωρηθεί δεδομένη.

Υπάρχουν πολλά ανησυχητικά φαινόμενα στην σημερινή κατάσταση της οικογένειας στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Οι φονταμενταλιστικοί ισχυρισμοί ότι κάθε οικογενειακή μορφή είναι το ίδιο καλή, ή, ότι η παρακμή της παραδοσιακής οικογένειας είναι καταστροφική είναι και τα δύο λάθος. Διότι οι δυνάμεις που προωθούν την δημοκρατία και την οικονομική ανάπτυξη είναι η ισότητα και η εκπαίδευση των γυναικών, που επιτυγχάνονται με τον μετασχηματισμό της παραδοσιακής οικογένειας. Και η ισότητα των δύο φύλων δεν είναι απλώς μια κεντρική αρχή της δημοκρατίας. Σχετίζεται με την πραγμάτωση των προσδοκιών μας.-

 

*Ο υπτγος Γιώργος Γκορέζης είναι συγγραφέας, αρθρογράφος. πολιτικός-στρατιωτικός αναλυτής.