Archive for Ιουνίου 2019

Η πολιτική αστάθεια των Δυτικών Βαλκανίων και τα προβλήματα στην ευρωατλαντική τους ένταξη

19 Ιουνίου, 2019

Γράφει : Ο Γιώργος Γκορέζης*
e-mail ; ggorezis@yahoo.gr
web : ggore.wordpress.com

Η πολιτική κατάσταση στην Αλβανία είναι εκρηκτική μετά την δημοσίευση προεδρικού διατάγματος για την αναβολή των προγραμματισμένων για τις 30 Ιουνίου 2019 τοπικών εκλογών και την απόφαση του κοινοβουλίου στη συνέχεια να βάλει μπρος τις διαδικασίες για την αποπομπή του προέδρου για την απόφαση του αυτή. Το πολιτικό κλίμα άρχισε να χειροτερεύει από τότε που η Γερμανική εφημερίδα «Bild» δημοσίευσε τον διάλογο μεταξύ του κυβερνώντος κόμματος PS και μελών της αλβανικής μαφίας. Αν μάλιστα λάβουμε υπ’ όψη ότι η αντιπολίτευση απέχει μέρες από τη βουλή για να μπλοκάρει τις εργασίες της, γίνεται αντιληπτό ότι η χώρα αντιμετωπίζει μεγάλη πολιτική αστάθεια.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες είναι πολύ δύσκολο για τη χώρα να αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση εντός του Ιουνίου ή τον Ιούλιο 2019. Η Ολλανδία οδηγεί την κούρσα για να μπλοκαριστούν οι διαπραγματεύσεις ένταξης αλλά και η visa ελευθέρας εισόδου για την Αλβανία. Ο Πρωθυπουργός Edi Rama από τη πλευρά του παίζει το τελευταίο του χαρτί για να έχει την υποστήριξη των Ευρωπαίων ηγετών. Πρώτον γιατί η πολιτική αστάθεια της Αλβανίας μπορεί να αποσταθεροποιήσει την ευρύτερη περιοχή, και δεύτερον επειδή η αντιπολίτευση απολαμβάνει Ρωσική υποστήριξη και Ρωσική οικονομική ενίσχυση.
Αν και η αναφορά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων ήταν θετική, η πολιτική κρίση δεν θα επιτρέψει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να ανάψει πράσινο φως για την έναρξη τους το θέρος του 2019. Αυτή η κατάσταση τείνει να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω τη χώρα και να ρίξει την κυβέρνηση, η οποία κατηγορείται για δεσμούς με το οργανωμένο έγκλημα και τη μαφία.
Αναμφίβολα η διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα παραμένει το πιο σημαντικό κρατικό πρόβλημα, που ξεπερνάει τον στρατηγικό στόχο της έναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί στενά την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων, ειδικά στον τομέα της δικαιοσύνης. Από τη πλευρά της η Αλβανία παρακολουθεί τις διαπραγματεύσεις Κόσσοβο-Σερβία , όπου έχει το ρόλο της σαν μητέρα πατρίδα, ενώ συνεχίζει τον ηγετικό της ρόλο στον αλβανικό κόσμο, παρέχοντας εγγυήσεις και υποστήριξη στον αλβανικό πληθυσμό σε περιοχές όπως το Kόσσοβο, η Σερβία, η Βόρεια Μακεδονία και το Μαυροβούνιο.
Για τη Βόρεια Μακεδονία υπάρχουν επί τάπητος τρία σενάρια για την ενταξιακή διαδικασία , δήλωσε ο πρωθυπουργός Zaev. Το χειρότερο σενάριο είναι να μη ληφθεί απόφαση για την έναρξη των διαδικασιών και το καλύτερο να ανοίξουν οι διαπραγματεύσεις με την Βόρεια Μακεδονία πρώτα και με την Αλβανία σε μεταγενέστερο χρόνο. Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό της Βόρειας Μακεδονίας η Ολλανδία και η Γαλλία είναι σκεπτικοί για το άνοιγμα των συνομιλιών με την Αλβανία ενώ η Γερμανία ανησυχεί ότι αφήνοντας την Αλβανία εκτός τακτής ημερομηνίας θα αύξανε την αστάθεια στη περιοχή, ειδικά στο Κόσσοβο.
Ο ίδιος ο zaev προειδοποίησε ότι θα παραιτηθεί αν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αρνηθεί να αρχίσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις ,που είναι μια από τις θεμελιώδεις υποσχέσεις των Ευρωπαίων. Αλλά άφησε ανοιχτές και άλλες πιθανότητες, όπως ο ανασχηματισμός της κυβέρνησης ή η ανανέωση της εντολής με εκλογές.
Η αντιπολίτευση κατηγορεί τον Zaev για επιλεκτική εφαρμογή των νόμων και επιλεκτική δικαιοσύνη την οποία και χειραγωγεί. Ο Zaev ζητεί την έναρξη των ενταξιακών διαδικασιών τον Ιούνιο ή Ιούλιο 2019 φοβούμενος ότι σε αντίθετη περίπτωση η κυβέρνηση του θα καταρρεύσει. Αναμένεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα στηρίξει τον Zaev με την έναρξη των διαδικασιών το καλοκαίρι, ενδυναμώνοντας τον πολιτικά, διαφορετικά θα έχουμε γρήγορη προσφυγή του στις κάλπες με απρόβλεπτα αποτελέσματα.
Η αντιπολίτευση ( VMRO-DPMNE ) ισχυρίζεται ότι είναι ισχυρότερη πολιτικά. Η πολιτική σταθερότητα της χώρας είναι στα χέρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και η αναφορά προόδου της ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι θετική, αν και έχει σημειώσει την ανάγκη μεταρρυθμίσεων ώστε η χώρα να είναι έτοιμη για τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις.
Η διαδικασία ένταξης στο ΝΑΤΟ συνεχίζεται με ταχύ ρυθμό και ο Jens Stoltenberg υπογράμμισε σε επίσκεψη του στα Σκόπια ότι η Βόρεια Μακεδονία σύντομα θα γίνει το τριακοστό κράτος μέλος του ΝΑΤΟ. Η χώρα θα πρέπει ως εκ τούτου να επικεντρώσει τις προσπάθειες της στην οικονομία και σε θεμελιώδεις διοικητικές και άλλες μεταρρυθμίσεις, όπως αυτές του δικαιακού της χαρακτήρα, ώστε να πολεμήσει την διαφθορά και να αγγίξει τα Ευρωπαϊκά στάνταρντ ς.
Το Κόσοβο συνεχίζει να κλιμακώνει την ένταση με τη Σερβία και να μπλοκάρει κάθε ευκαιρία έναρξης διαλόγου. Η τελευταία αστυνομική επιχείρηση στα βόρεια της χώρας, ο φόρος 100% στα προϊόντα Σερβίας και Βοσνίας, η ανακήρυξη από την κοσοβάρικη συνέλευση ότι οι Σέρβοι διέπραξαν γενοκτονία το 1998-1999 και η ίδρυση Κοσοβάρικου στρατού, είναι μερικά από τα δρώμενα τους ,που εξανεμίζουν κάθε πιθανότητα προσέλευσης για συζήτηση με τη Σερβία. Επιμένουν μάλιστα ότι δεν θα συζητήσουν τίποτε με τη Σερβία αν η τελευταία δεν αναγνωρίσει το Κόσσοβο, και καθόλου δεν προάγουν τον διάλογο.
Η Πριστίνα δεν διστάζει να κλιμακώσει την ένταση , απειλώντας ακόμη και με ένοπλη σύρραξη. Ο πρόεδρος του Κόσοβο Hashim Thaci δήλωσε ότι το κράτος του θα ενωθεί με την Αλβανία, μαζί με τμήματα της Νότιας Σερβίας(Presevo, Bujanovac και Medveja). Τέτοιες δηλώσεις δεν είναι μόνο ανώριμες αλλά θέτουν σε κίνδυνο την ειρήνη και τη σταθερότητα στη περιοχή. Ο Thaci ανοιχτά ομιλεί για αλλαγές στα σύνορα και μάλιστα βίαιες αλλαγές.
Χρειάζεται η διεθνής κοινότητα, τα Ηνωμένα Έθνη, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ΗΠΑ να σταματήσουν οριστικά τέτοιες ανεύθυνες ιδέες. Με αυτές τις συνθήκες είναι μάλλον δύσκολο να δούμε χειροπιαστά αποτελέσματα στην επόμενη συνάντηση που προγραμματίσθηκε για τον Ιούλιο 2019 στο Παρίσι. Μόνο μέσω των κανονικών σχέσεων με τη Σερβία το Κόσοβο θα μπορέσει να βρει το δρόμο της ένταξης στα Ηνωμένα Έθνη, στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση και να γίνει κανονικό κράτος.
Πέραν τούτου το Κόσσοβο στερείται αποφασιστικότητας για μεταρρυθμίσεις που θα εγκαταστήσουν στη χώρα το νόμο και τη λειτουργική δημόσια διοίκηση. Ο δρόμος προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ θα είναι μακρύς και δύσκολος. Αλλά και η παρουσία του Κοσοβάρικου στρατού στα βόρεια εκτιμάται ότι είναι υψηλού ρίσκου και μπορεί να οδηγήσει σε ένοπλη ρήξη. Να ληφθεί υπ’ όψη ότι ο Σέρβος πρόεδρος ήδη έχει διατάξει να ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα για τη προστασία του Σερβικού πληθυσμού στο Κόσσοβο.-

*Ο Γιώργος Γκορέζης είναι ε.α. Υποστράτηγος, συγγραφέας, αρθρογράφος.

Η κλιμάκωση της έντασης στη ΝΑ Μεσόγειο και ο κίνδυνος θερμού επεισοδίου

16 Ιουνίου, 2019

Γράφει : Ο Γιώργος Γκορέζης*
e-mail : ggorezis@yahoo.gr
Web : ggore.wordpress.com

Η συνεχιζόμενή κρίση στη Κύπρο θα χειροτερεύει με τη πάροδο του χρόνου, αφότου η Τουρκία στέλνει και δεύτερο πλοίο γεωτρύπανο , το Yavuz (το Fatih είναι ήδη επιτόπου) στη Κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ). Ο Τούρκος πρόεδρος Recep Tayyip Erdogan δεν δίστασε να δώσει έμφαση στη συνοδεία του γεωτρύπανου με φρεγάτες για την προστασία του από κάθε πιθανή εχθρική ενέργεια Η συμφωνία παραγωγής και διανομής για τα ενεργειακά αποθέματα της Αφροδίτης αξίας 9 δις δολαρίων για 18 έτη με την Noble Energy και ο αποκλεισμός των Τουρκοκυπρίων από κάθε κέρδος εκτιμάται ότι θα οδηγήσει σε ραγδαία κλιμάκωση της έντασης.
Η κατάσταση στη Κύπρο έφθασε στο ύψιστο κρίσιμο σημείο αφότου συγκρούονται τα συμφέροντα Κύπρου και Τουρκίας ( μέσω της Τουρκοκυπριακής κοινότητας ). Η Τουρκία δεν θα επιτρέψει την αποκλειστική εκμετάλλευση των ενεργειακών αποθεμάτων και εκτιμάται ότι θα ενισχύσει την παρουσία της στη Κυπριακή ΑΟΖ. Θερμό επεισόδιο δεν είναι δυνατό να αποκλεισθεί. Η ενέργεια της για ευθεία παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου, που αποβλέπει σε τετελεσμένα σε θαλάσσια περιοχή, με τον ισχυρισμό ότι διατηρεί δικαιώματα εκμετάλλευσης , είναι μια σοβαρή κατάσταση κρίσης υπό πίεση, που χρήζει αντιμετώπισης.
Φαίνεται ότι η Κύπρος (και η Ελλάς) δεν είχαν έτοιμο σχέδιο για τέτοια περίπτωση , παρά το γεγονός ότι αυτό ήταν μια αναμενόμενη και προαναγγελθείσα αντίδραση από τη Τουρκία. Η διπλωματική υποστήριξη από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση με δηλώσεις δεν ήταν αρκετή να αποτρέψει τα τουρκικά σχέδια. Η Κύπρος θα έπρεπε να πιέσει την Ευρωπαϊκή Ένωση για μέτρα εναντίον της Τουρκίας . Αυτό που πραγματικά χρειάζεται την παρούσα φάση η Κύπρος είναι η παρουσία αεροναυτικών δυνάμεων για να προστατεύσει τα συμφέροντα της, και αυτό το έλλειμμα είναι που εμποδίζει την άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Παρά την υφισταμένη κατάσταση η Κύπρος εργάζεται συστηματικά να γίνει μέρος του ενεργειακού club της ΝΑ Μεσογείου. Και είναι ευνοημένη όχι μόνο από τα φυσικά της αποθέματα αλλά και από τη στρατηγική θέση της στο μέσο της ΝΑ Μεσογείου, και φυσικά από το γεγονός ότι είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η στρατηγική της πολλαπλής συνεργασίας φαίνεται ότι αποδίδει καρπούς. Μέχρι στιγμής η Κύπρος είναι εμπεπλεγμένη σε τρείς διαφορετικούς σχηματισμούς στρατηγικής συνεργασίας: Κύπρος-Αίγυπτος-Ελλάδα, Κύπρος-Ισραήλ-Ελλάδα και Κύπρος-Ιορδανία Ελλάδα. Οι δύο τελευταίοι ισχυροποιούνται με την εμπλοκή των ΗΠΑ. Και τώρα η Κύπρος απεργάζεται ένα τέταρτο μοντέλο συνεργασίας, αυτό της Κύπρου-Ελλάδος-Λιβάνου. Με άλλα λόγια η Κύπρος γίνεται ο συνδετικός κρίκος μεταξύ Μέσης Ανατολής και του Αραβικού κόσμου από τη μια μεριά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την άλλη. Η Κύπρος αναλαμβάνει διαπραγματεύσεις και καταλήγει σε συμφωνίες με τις γειτονικές της χώρες σχετικά με την ΑΟΖ, επεκτείνοντας τες σε κοινές αεροναυτικές επιχειρήσεις ασφαλείας των ενεργειακών αποθεμάτων.
Η Τουρκία φαίνεται να έχει απομονωθεί από το ενεργειακό παιχνίδι και η επιθετική της συμπεριφορά οφείλεται στο γεγονός αυτό. Είναι βέβαιο ότι η Τουρκία δεν θα αποδεχθεί τετελεσμένα γεγονότα σε μια περιοχή στρατηγικών της συμφερόντων. Η Κύπρος βελτίωσε τις διμερείς της με τις ΗΠΑ, ενδυνάμωσε την αμυντική της συνεργασία με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, και τελευταία αναπτύσσει αμυντικές σχέσεις συνεργασίας και ασφάλειας με τη Γερμανία. Μπορεί να λεχθεί ότι η Κύπρος ενδυναμώνει την αμυντική της θωράκιση με την συνεργασία βασικών χωρών του ΝΑΤΟ. Οι ΗΠΑ προχωρούν στην κατάργηση του εμπάργκο όπλων και βοηθούν την Κύπρο να βελτιώσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες. Η διεξαγωγή αεροναυτικών ασκήσεων από κοινού με άλλες χώρες (Ισραήλ, Αίγυπτο κ.λπ..) στέλνει μηνύματα αμυντικής ικανότητας, ετοιμότητας και αποφασιστικότητας. Ενώ ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών εμφανίζεται αισιόδοξος για ένα νέο γύρο συνομιλιών μεταξύ των δύο κοινοτήτων ,επιβεβαιώνεται ότι συνομιλίες δεν πρόκειται να επαναληφθούν με πλοία να παραβιάζουν την κυριαρχία της Κύπρου.
Ο πρόεδρος Αναστασιάδης προωθεί το σενάριο μιας διζωνικής, δικοινοτικής και αποκεντρωμένης μορφής συνομοσπονδίας , μια ιδέα που κατ’ αρχήν είναι αποδεκτή από την τουρκοκυπριακή κοινότητα και χαίρει αποδοχής από τις ΗΠΑ. Βέβαια υπάρχουν αμφιλεγόμενα σημεία στα οποία τα δύο μέρη θα πρέπει να συμβιβασθούν, με σημαντικότερο αυτό της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων. Αλλά όσο χρόνο μέρος της Κύπρου διατελεί υπό τουρκική κατοχή και τουρκικά στρατεύματα με βαρύ οπλισμό παραμένουν στο νησί, η Κύπρος αντιμετωπίζει άμεση απειλή εναντίον της εθνικής της ασφαλείας και κυριαρχίας.
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις χειροτερεύουν τελευταία λόγω της τουρκικής απόφασης να παραβιάσει την κυπριακή ΑΟΖ, αλλά και από τη ρητορική της Τουρκίας εναντίον της Ελλάδος σχετικά με τα χωρικά της ύδατα και τα στρατιωτικοποιημένα νησιά στο Αιγαίο. Τα τουρκικά αεροσκάφη ενέτειναν τις παραβιάσεις του ελληνικού εναερίου χώρου και τουρκικές NAVTEX διεξάγονται στο Αιγαίο εντός της ελληνικής ΑΟΖ. Η Ελλάδα αναλαμβάνει να εκσυγχρονίσει τις ένοπλες της δυνάμεις με την βοήθεια των ΗΠΑ, στο βαθμό που αυτές έχουν επηρεασθεί από τη μακρά οικονομική κρίση, πράγμα που απειλεί την ισορροπία δυνάμεων με τη Τουρκία
Οι Αμερικανοτουρκικές σχέσεις είναι κακές, ειδικά μετά την επιστολή του Αμερικανού υπουργού εξωτερικών Patrick Shanahan στο τούρκο ομόλογο του για την διακοπή της εκπαίδευσης των τούρκων πιλότων F-35 και τον αποκλεισμό της Τουρκίας από τη συμπαραγωγή των αεροπλάνων F-35. Η απάντηση ήλθε μετά μόλις μία ημέρα από τον τούρκο πρόεδρο που επέμεινε στην αγορά των πυραύλων S-400 από τη Ρωσία. Μετά από αυτό αναμένονται κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας, αλλά είναι δύσκολο να εκτιμήσουμε ένα βαθύ ρήγμα της Αμερικής με τον Νατοϊκό σύμμαχο της, χάριν της γεωπολιτικής αξίας της Τουρκίας και του γεγονότος ότι διατηρεί τις δεύτερες σε μέγεθος δυνάμεις εντός του ΝΑΤΟ. Η Αμερική χρειάζεται την Τουρκία και το αντίστροφο.
H οικονομία, την οποία ο διεθνής οίκος αξιολόγησης Moody υποβάθμισε πρόσφατα με αρνητικές προοπτικές, είναι το κύριο τουρκικό πρόβλημα και μπορεί να αποβεί η αχίλλειος πτέρνα για τον Erdogan. Οι προγραμματισμένες για τις 23 Ιουνίου δημοτικές εκλογές στην Κωνσταντινούπολη θα αποτελέσουν το “stress test” για τις τουρκικές αρχές και αξίες, και η απώλεια της Πόλης θα αποτελέσει πικρή ήττα για τον Erdogan. Επιπλέον η Τουρκία αντιμετωπίζει σοβαρούς περιορισμούς στην ελευθερία έκφρασης και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πάγωσε την διαδικασία εισδοχής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις δηλώνουν ότι είναι έτοιμες να επέμβουν στρατιωτικά στη Συρία, αλλά οι ΗΠΑ δεν δίνουν το πράσινο φως, για να προστατεύσουν τους Σύριους Κούρδους. Οι τούρκοι αναμένουν επίσης πράσινο φως για να εγκαταστήσουν ζώνη ασφαλείας εντός του Συριακού εδάφους, αλλά είναι αμφίβολο ότι θα τους δοθεί. Το Κουρδικό είναι η μεγάλη απειλή ασφαλείας για την Τουρκία, και απειλεί τη σταθερότητα, την ειρήνη , ακόμα και την ακεραιότητα της χώρας αυτής.
Στην Ανατολική Μεσόγειο η Τουρκία κλιμακώνει την ένταση στέλνοντας δύο πλοία γεωτρύπανα και φρεγάτες και είναι αποφασισμένη να αντιδράσει βίαια για την υπεράσπιση των συμφερόντων της, ενώ η διεθνής αντίδραση (ΗΠΑ,ΕΕ κ.λπ.)περιορίσθηκε σε λόγια συμπάθειας για την Κυπριακή Δημοκρατία.
Εκτιμάται ότι η Τουρκία είναι αποφασισμένη να κλιμακώσει την ένταση στη περιοχή, περιλαμβανομένης της ένοπλης βίας αν χρειασθεί, για να προστατεύσει τα συμφέροντα της. Λαμβάνοντας δε υπ’ όψη ότι Κύπρος και Ελλάδα ενεργούν σε συντονισμό και ότι η τελευταία εγγυάται την άμυνα και την ασφάλεια της Κύπρου, δεν πρέπει να αποκλεισθεί ένα τυχαίο ή προσχεδιασμένο θερμό επεισόδιο στη Κύπρο ή το Αιγαίο Πέλαγος.

*Ο Γιώργος Γκορέζης είναι ε.α. Υποστράτηγος, αρθρογράφος, συγγραφέας.