Archive for Μαρτίου 2021

2oo χρόνια ελευθερίας. Οι αγώνες για τη δόξα του Μεσολογγίου. Η ηρωική έξοδος

27 Μαρτίου, 2021

Γράφει ο Γιώργος Γκορέζης*

e-mail : ggorezis@yahoo.gr

web     : ggore.wordpress.com 

Ο Ιμπραήμ αποβιβάζεται στο Κρυονέρι

Ο σουλτάνος, αφού μάταια περίμενε αποτέλεσμα από την πολιορκία του Κιουταχή στο Μεσολόγγι, αναγκάστηκε να ζητήσει τη βοήθεια του αιγυπτίου στρατάρχου. Ο Ιμπραήμ πρόθυμα ανταποκρίθηκε στην επιθυμία του σουλτάνου, και στις 20 Δεκεμβρίου του 1825 αποβιβάστηκε στο Κρυονέρι με οκτώ χιλιάδες τακτικό στρατό και έξι χιλιάδες ατάκτους. Έχει ακόμα σαράντα όλμους και πολλά κανόνια με Γάλλους πολυβολητές. Με περιφρόνηση αντικρίζει ο περήφανος στρατάρχης το Μεσολόγγι και τον Κιουταχή, και του πετά κατάμουτρα, πως μπόρεσε να σταματήσει οχτώ μήνες έξω από αυτόν το φράχτη!

Η τακτική του Ιμπρήμ προοιωνίζεται γενική επίθεση, γι’ αυτό και οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου, με την αποκτημένη πλέον πολύτιμη πολεμική τους πείρα, οργανώνονται ανάλογα. Ένα σώμα από 250 εκλεκτούς μαχητές με κεφαλή τον Κίτσο Τζαβέλα αναλαμβάνει τον ρόλο ταχυκίνητης δύναμης « κομάντος », με αποστολή να σπεύδει στα σημεία όπου θα εκδηλώνεται αιφνιδιαστικά το βάρος της εχθρικής επίθεσης.

Ο Ιμπραήμ σε λίγες μέρες διατάζει μεγάλη επίθεση. Ύστερα από τρομερή μάχη οι αραπάδες του κατορθώνουν να κυριεύσουν το εξωτερικό οχυρό του Μπότσαρη. Αλλά το πρωί οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου, με θυελλώδη επίθεση τους εξαναγκάζουν να το εγκαταλείψουν.

Οργισμένος ο Ιμπραήμ επιχειρεί καινούργια επίθεση. Το οχυρό κυριεύεται και πάλι. Οι Έλληνες όμως στο μεταξύ το έχουν υπονομεύσει, και το τινάζουν στον αέρα, μαζί με τους αιγυπτίους. Ο σφοδρός βομβαρδισμός του Μεσολογγίου είναι αδιάκοπος, και ο Ιμπραήμ θέλοντας να εκμεταλλευθεί τον ψυχολογικό παράγοντα προτείνει όρους παράδοσης στους αμυνόμενους. Συγκαλείται έκτακτο πολεμικό συμβούλιο για να εξετάσει τις προτάσεις του εχθρού. Ο γέρο Νότης Μπότσαρης , παλαίμαχος αγωνιστής των Σουλιώτικων πολέμων εναντίον του Αλή Πασά, παίρνει το λόγο : « Να βαστάξουμε, λέει. Ένα χρόνο τώρα χύνουμε το αίμα μας και κερδίσαμε την υπόληψη μας. Συμφωνίες ότι ώρα θέλουμε τις κάνουμε από δική μας πρωτοβουλία ».

Η μάχη της Κλείσοβας

Από τα μέσα Φεβρουαρίου οι συνθήκες διαβίωσης των πολιορκημένων στο Μεσολόγγι επιδεινώθηκαν ακόμα περισσότερο, παρά τη γενναιότατη αντίσταση τους, τις φονικές συγκρούσεις και τη δυναμικότατη Σουλιώτικη δράση. Στις 25 Μαρ 1826 ο Κιουταχής επεχείρησε να καταλάβει το μικρό νησί Κλείσοβα, που το υπεράσπιζαν 130 μόνο άνδρες.

Ενώ ο βομβαρδισμός των πολιορκημένων συνεχίζεται σφοδρός και στολίσκος πλοιαρίων φαίνεται ότι κινείται εναντίον τους, ο τουρκικός στολίσκος έκανε απότομα στροφή και κατευθύνθηκε προς τη Κλείσοβα. Αμέσως ο Κίτσος Τζαβέλας επιβιβάστηκε σε μικρό πλοιάριο με 8 συντρόφους του και αποβιβάστηκε πρώτος στην Κλείσοβα. Η παρουσία του ενίσχυσε το ηθικό της μικρής φρουράς, που ως το μεσημέρι απέκρουσε 6 αλλεπάλληλες εφόδους. Τις επιχειρήσεις διηύθυνε ο ίδιος ο Κιουταχής, που πληγώθηκε στο πόδι. Το μεσημέρι οι τουρκικές δυνάμεις απεχώρησαν αφήνοντας 1000 νεκρούς, και στον αγώνα μπήκαν τρία νέα Συντάγματα Αιγυπτίων με αρχηγό τον τρομερό Χουσείν μπέη. Παρ’ όλο το σφοδρό τουρκικό πυρ, οι επιτιθέμενοι έμειναν καθηλωμένοι στην ακτή με μεγάλες απώλειες. « Σωροί πτωμάτων και λέμβοι είχαν γίνει ένα μίγμα », γράφει ο Κασομούλης.

Η μάχη συνεχίστηκε μέχρι το σούρουπο που σκοτώθηκε ο Χουσείν, ο δε θάνατος του προκάλεσε πανικό. Τότε όρμησαν στην Κλείσοβα με πλοιάρια και οι άλλοι άνδρες του Τζαβέλα. Κατά τη διάρκεια της μάχης εχθρική σφαίρα έσπασε το σπαθί του Τζαβέλα, ο οποίος στη συνέχεια το αφιέρωσε στην εικόνα της Παναγίας του ναού Αγίας Τριάδος στο νησάκι. Πάνω από 1200 είναι τα πτώματα των Αιγυπτίων μπρος από τα χαρακώματα της Κλείσοβας. Η δόξα του Κίτσου Τζαβέλα ταξίδεψε σ΄όλη την επαναστατημένη Ελλάδα.

Ο Παραμυθιώτης οπλαρχηγός Ζώης Πάνου που έλαβε μέρος στη μάχη της Κλείσοβας έγραψε για την σημασία της : « Η μάχη της Κλείσοβας πρέπει να θεωρηθεί ανωτέρα των Θερμοπυλών…. , κάμνοντες την εξής παρατήρησιν :  Η Μάχη των Θερμοπυλών έγινε από τριακοσίους…… Οι Έλληνες της Κλείσοβας ήταν μόνον εκατόν υπό την οδηγίαν του Κίτζου Τζαβέλα, επολέμησαν από την αυγήν έως το εσπέρας με είκοσι χιλιάδας Οθωμανών, τους οποίους έτρεψαν οπίσω. Ός τις αγαπά άς κάμει την αναλογίαν ».

Η Έξοδος

Ό,τι δεν μπόρεσαν να κάνουν τα όπλα και τα αλλεπάλληλα κύματα των εχθρικών επιθέσεων άρχισε να το κάνει αργά και ύπουλα η πείνα. Από τα μέσα Φλεβάρη τα τρόφιμα είχαν εξαντληθεί. Άρχισαν να σφάζουν τα μεταφορικά ζώα, αποσκελετωμένα κι αυτά, άλογα, μουλάρια, γαϊδούρια. Στο τέλος του Φλεβάρη ήλθε η σειρά των σκυλιών και των γατιών, και αργότερα των αρουραίων.

Στο τέλος Φλεβάρη φυγαδεύεται κρυφά μια αντιπροσωπεία να πάει στο Ανάπλι και να ζητήσει άμεση βοήθεια από την κυβέρνηση. Έφτασαν στη περίφοβη και πτοημένη κυβέρνηση, και το πρώτο πράγμα που τους ρώτησαν οι ασυνείδητοι πολιτικάντηδες ήταν : « Με ποιόν είστε σεις εκεί κάτω, με τον Κωλέτη ή το Μαυροκορδάτο »;  « Εμείς δεν ξέρουμε τέτοια πράγματα εκεί πάνω. Πολεμάμε μονάχα τον εχθρό », αποκρίθηκαν με οργή και αγανάκτηση. Δεν βάσταξαν και άρχισαν τις φωνές : « Φεύγουμε, λένε, και βροντοφωνάζουμε πως η κυβέρνηση αφήνει αβοήθητο το πολιορκημένο και πεινασμένο Μεσολόγγι ».

Η κυβέρνηση τρέμοντας τη μελλοντική οργή του έθνους βγάζει από τη κάσσα της 200000 γρόσια και τους τα παραδίδει. Τα παίρνει ο Σπυρομήλιος, που μετέχει στην επιτροπή, και φεύγει βιαστικά για την Ύδρα να ναυλώσει καράβια να μεταφέρουν εφόδια στο Μεσολόγγι. « Είναι λίγα τα λεφτά, λένε εκείνοι, δεν μπορούμε ». Με τα πολλά ο Σπυρομήλιος κατόρθωσε να κινήσει λιγοστά καράβια με πολεμοφόδια, και ένα καράβι παξιμάδια. Ποτέ δεν έφτασαν στο Μεσολόγγι. Ήταν πολύ στενός ο ναυτικός αποκλεισμός του Μεσολογγίου.

Τα γεγονότα εξελίσσονταν ραγδαία, και όταν οι πολιορκημένοι, που αντιμετώπιζαν παντελή έλλειψη τροφίμων, ξεπέρασαν κάθε όριο αντοχής, αποτόλμησαν το δεύτερο Ζάλογγο, την ηρωική έξοδό , που σφράγισε τη λαμπρή αυτή σελίδα της Ελληνικής ιστορίας. Τη νύχτα της 10/11 Απριλίου 1826 η έξοδος του Μεσολογγίου ήταν γεγονός. Το τίμημα της εξόδου ήταν βαρύτατο και στοίχισε 1700 νεκρούς. Από τις γυναίκες 13 μόνο γλίτωσαν το θάνατο, κι’ αυτές ήταν Σουλιώτισσες.

Η απόφαση της εξόδου δεν ήταν μια απεγνωσμένη προσπάθεια απαγκίστρωσης και φυγής. Ήταν μελετημένη και συνδυασμένη επιχείρηση αιφνιδιασμού και καταστροφής των πολιορκητών. Αρχηγοί των τριών επιθετικών φαλάγγων : Ο Νότης Μπότσαρης, ο Κίτσος Τζαβέλας, ο Δ. Μακρής. Διασώθηκαν και οι τρεις.

Δυστυχώς το σχέδιο της εξόδου είχε προδοθεί από δραπετεύσαντα νεαρό Βούλγαρο αιχμάλωτο. Στην έξοδο και μέσα στη σύγχυση που επακολούθησε οι συγκρούσεις πήραν τη μορφή ανελέητης σφαγής εκ του συστάδην. Σκοτώθηκαν επί τόπου ο βουλευτής Ι. Παπαδιαμαντόπουλος, ο Μάγερ με την ελληνίδα γυναίκα του και τα δύο παιδιά τους, ο Ραζηκώτσικας, ο Στουρνάρης και άλλοι οπλαρχηγοί. Διασώθηκαν ο Νότης Μπότσαρης, ο Κίτσος Τζαβέλας, ο Μακρής, ο Παν. Σωτηρόπουλος, ο Κασομούλης. Ο ήρωας της Κλείσοβας Παν. Σωτηρόπουλος κατόρθωσε να διακρίνει ανάμεσα στο συνωστισμό των κατασφαζομένων γυναικόπαιδων τη μνηστή και κατόπιν σύζυγο του Κίτσου Τζαβέλα. Την ανέβασε στο άλογο του και σώθηκε μαζί της, για να σκοτωθεί αργότερα, το σεμνό παλικάρι, στην πολιορκία των Αθηνών.

Η πρώτη εντύπωση από την πτώση του Μεσολογγίου ήταν ότι χάθηκε πλέον το πάν. Αλλά ο αντίκτυπος ήταν αναστάσιμος, σωτήριος. Το παράδειγμα του Μεσολογγίου, αναζωπύρωσε το πατριωτικό σθένος. Καταλάγιασε την εθνοφθόρο διχόνοια που είχε παραλύσει την ιερή προσπάθεια . Ανόρθωσε το εθνικό ηθικό. Όταν το μήνα Μάιο του 1826 έφταναν στο Ναύπλιο σκελετωμένα και μπαρουτοκαπνισμένα τα λείψανα της Φρουράς του Μεσολογγίου, 2.000 άνδρες είχαν απομείνει, άλλοι τόσοι είχαν σκοτωθεί, ρίγη συγκίνησης διέτρεχαν τον πληθυσμό. Τους θαύμαζαν και τους έφλεγε η επιθυμία να τους μιμηθούν, να αποκτήσουν κι΄ εκείνοι τη δόξα τους. Οι δυνάμεις του γένους αξιοποίησαν εκείνη τη κρίσιμη ώρα τη θυσία του Μεσολογγίου, και η ελευθερία άνοιξε και πάλι τα φτερά της πάνω από τη ρημαγμένη χώρα.-

Πηγή: Web : ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΚΟΡΕΖΗΣ – Ο ΚΙΤΣΟΣ ΤΖΑΒΕΛΑΣ

*Ο Γιώργος Γκορέζης είναι υποστράτηγος ε.α., αρθρογράφος, συγγραφέας

Η ισότητα των φύλων

6 Μαρτίου, 2021

Γράφει ο Γιώργος Γκορέζης*
e-mail : ggorezis@yahoo.gr
Web : ggore.wordpress.com

Ο φεμινισμός στις ημέρες μας δίνει έμφαση στη βιολογική διαφορά και παρουσιάζει τη γυναίκα σαν θύμα της κοινωνίας. Ο φεμινισμός αυτός της θυματοποίησης της γυναίκας παρουσιάζει τον άνδρα στο ρόλο του εξουσιαστή – βασανιστή. Είναι ένα είδος νέου φεμινισμού, που όμως έχει πάρει λάθος δρόμο, υποστηρίζει παλιές απόψεις και οδηγεί σε οπισθοδρομικό πουριτανισμό.
Το θέμα δεν αφορά μόνο το άλλο μισό, αλλά το σύνολο του ουρανού που μας περιβάλλει, με τα φωτεινά του σημεία αλλά και τις πολλές γκρίζες του ζώνες. Επιρρεπής σε μυθεύματα και παράδοξα , όπως και σε καθησυχαστικά και τακτοποιημένα μέσα στην επαναστατικότητα τους οράματα, ο φεμινισμός προσφέρεται για συνεχή κρίση και επαναξιολόγηση.
Όλοι οι σοβαροί κοινωνιολόγοι παραδέχονται ότι κάτι δεν πάει καλά σήμερα με τους άνδρες και τις γυναίκες. Η σεξουαλική διαφοροποίηση γίνεται όλο και πιο δυσδιάκριτη, και τα περί ισχυρού ανδρός στερεότυπα κατακρημνίζονται. Οι πιο « αρρενωπές » σήμερα γυναίκες και οι πιο « θηλυκοί » άνδρες έχουν δυσχέρεια στην οικοδόμηση μιας ταυτότητας στη βάση των παραδοσιακών στερεοτύπων, που είχαν κάποτε τη χάρη να είναι ξεκάθαρα.
Τα τελευταία είκοσι χρόνια το παγκόσμιο φεμινιστικό ρεύμα, σε πλήρη αντιστοιχία με την παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, κάνει αισθητή την παρουσία του στα αριστερά και τα δεξιά κόμματα, προωθώντας δύο βασικές προτάσεις : Ότι οι γυναίκες είναι θύματα των ανδρών και χρειάζονται προστασία. Ότι οι γυναίκες έχουν ουσιαστικές διαφορές από τους άνδρες και η ισότητα των δύο φύλων απαιτεί τη συνειδητοποίηση αυτής της διαφοράς.
Αυτές οι δύο αρχές θριαμβεύουν και σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, και σκιαγραφούν ένα μοντέλο σχέσεων μεταξύ των δύο φύλων. Συνιστούν μια άποψη για την ισότητα, της οποίας τις συνέπειες πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψιν. Και δεν πρέπει να αυταπατόμαστε. Οι σχέσεις ανδρών και γυναικών δεν έχουν καθόλου προοδεύσει τα τελευταία χρόνια. Τουναντίον το περιεχόμενο της διαμάχης έχει χειροτερεύσει. Τα δύο φύλα θεωρούν ότι το ένα είναι θύμα του άλλου, με τη διαφορά ότι οι γυναίκες μιλούν ανοιχτά ενώ οι άνδρες μουρμουρίζουν.
Οι γυναίκες βλέπουν διαρκώς την άνιση κατανομή εξουσιών και καθηκόντων. Και οι άνδρες αισθάνονται απογυμνωμένοι από κάθε ιδιαιτερότητα και αποδέκτες αντιφατικών προσδοκιών. Τους ζητούν να διατηρήσουν τις αρετές των παππούδων τους ( προστατευτική δύναμη, θάρρος, αίσθηση των ευθυνών ) και παράλληλα να αποκτήσουν εκείνες των γιαγιάδων τους ( κατανόηση, τρυφερότητα, συμπόνια ). Μια πλήρης σύγχυση της ταυτότητας των ανδρών, έναντι γυναικών που συμπεριφέρονται σαν άνδρες του παρελθόντος, επιβάλλοντας δηλαδή τη θέληση τους.
Ο φεμινισμός όπως αναπτύσσεται τελευταία δημιουργεί ιδεολογία, και επιβάλλει τον τρόπο σκέψης του σε ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας, και τους προστατευτικούς του νόμους στις πολιτικές συλλογικές αποφάσεις ( ισότιμη εκπροσώπηση στην πολιτική ή το πατρώνυμο κ.λ.π.). Αν προσθέσουμε το γεγονός ότι όλοι αυτοί οι νόμοι είχαν τη μεγάλη στήριξη των ΜΜΕ δημιουργείται η αίσθηση στο άλλο στρατόπεδο ότι οι γυναίκες δεν είναι και τόσο αδύναμα θύματα, όσο τους αρέσει να λένε. Και αν ακόμα αγνοήσει κανείς το επικείμενο τέλος των αβάσιμων προνομίων τους, η καταστολή των ηθών που αφορούν στη σεξουαλική συμπεριφορά, και η διάχυτη αίσθηση συλλογικής ενοχής του ανδρικού φύλου, γίνονται όλο και λιγότερο ανεκτά από τους άνδρες.
Τελευταία στατιστικά στοιχεία δείχνουν τους άνδρες να δυσανασχετούν και να εκφράζουν τη δυσφορία τους έναντι των γυναικών, τις οποίες θεωρούν τις μεγάλες νικήτριες των τελευταίων τριάντα ετών. Παροπλισμένοι, αποπροσανατολισμένοι, γεμάτοι πικρία και ανησυχία, οι άνδρες φαντάζονται μια μελλοντική ζωή όπου θα είναι αντικείμενα, ευνούχοι, άχρηστοι-ακόμα και στο θέμα της αναπαραγωγής. Και αυτό αποδεικνύει ότι η ρητορική της θυματοποίησης των γυναικών χρησιμοποιείται προς λάθος κατεύθυνση. Και ότι θα ήταν καλύτερα οι γυναίκες να είχαν αγωνιστεί σε όλους τους τομείς, στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, εκεί όπου υφίστανται ανισότητες. Να είχαν κατέβει στους δρόμους για να καταγγείλουν αυτές τις ανισότητες, αντί να βάζουν τους άνδρες στο εδώλιο του κατηγορουμένου.
Οι μεγάλες νίκες της δεκαετίας του 70 και η άνοδος της αριστεράς στην εξουσία είχαν κατενθουσιάσει τις γυναίκες. Μέσα σε χρόνο λιγότερο από είκοσι χρόνια οι φεμινίστριες είχαν να επιδείξουν πραγματικό θρίαμβο. Η μαζική είσοδος των γυναικών στους χώρους εργασίας άνοιγε τις πόρτες της ανεξαρτησίας, και η γυναίκα μπορεί πλέον να εγκαταλείψει τον άνδρα που δεν ανέχεται. Ο αριθμός των διαζυγίων αυξάνεται συστηματικά και ο παραδοσιακός γάμος χάνει το περιεχόμενο του. Με την αντισύλληψη και την άμβλωση οι γυναίκες της Δύσης βρέθηκαν να κατέχουν μια άνευ προηγουμένου εξουσία στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Η επανάσταση αυτή σήμαινε το τέλος της πατριαρχίας. Και επανέρχονται ασταμάτητα τα ονόματα των γυναικών εκείνων που είχαν κατακτήσει για πρώτη φορά ανδρικά εδάφη. Από την πρώτη γυναίκα που μπήκε πρώτη στην πολυτεχνική σχολή ως την πρώτη πιλότο πολεμικού αεροσκάφους, δημιουργείται η αίσθηση ότι επιχειρείται να ανατραπεί ο ορισμός των φύλων. Η εικόνα της γυναίκας γινόταν πιο ανδροπρεπής, και επιτέλους άλλαζαν οι ρόλοι. Αυτή η ανατροπή ήταν σίγουρα πηγή πολύτιμης ενέργειας για τη γυναίκα, που επιτέλους όλα όσα ήταν του ανδρός είναι τώρα δικά της, αλλά όσα ήταν δικά της δεν ήταν δικά του. Είναι το νέο κύμα αμερικανόφερτου φεμινισμού, που πρέσβευε ουσιοκρατικές, αποσχιστικές απόψεις, που δημιουργούσαν ένα αντιπαραθετικό δυϊσμό των φύλων. Αδιάφορη, αλλά για πολύ λίγο, έναντι του νέου κύματος παρέμεναν οι ελληνίδες της περιφέρειας, που ονειρεύονταν μια ειρηνική σχέση με τους άνδρες της ζωής τους : τους πατέρες, τους συζύγους, τους εργοδότες και όλους τους άλλους.
Ωστόσο δεν ζούμε την εποχή των θριαμβευτικών κατακτήσεων σε ότι αφορά την οικογενειακή και επαγγελματική ζωή. Εδώ και είκοσι χρόνια τίποτε δεν έχει αλλάξει πραγματικά. Οι γυναίκες, παράλληλα με τις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις, συνεχίζουν να ασχολούνται με τα τρία τέταρτα των οικογενειακών και οικιακών υποχρεώσεων. Και αυτή η απαισιόδοξη διαπίστωση ενισχύθηκε στις μέρες μας από τη σκληρότητα της οικονομικής κρίσης. Εκατομμύρια άνδρες, και αναλογικά, ακόμα περισσότερες γυναίκες γνωρίζουν την ανεργία. Η κοινωνία έγινε εσωστρεφής και πολλές μητέρες δύο παιδιών, κυρίως οι πιο αδύναμες οικονομικά, γυρίζουν στα σπίτια τους μέσω ενός ημιμόνιμου μισθού.
Η ισότιμη εκπροσώπηση στην πολιτική που κάνει λόγο για ισότητα στη διαφορά είναι βραδυφλεγής βόμβα. Πολύ γρήγορα η διαφορά υπερεκτιμάται, και η ισότητα σχετικοποιείται. Η διαφορά των φύλων είναι γεγονός, αλλά δεν προδιαθέτει για ρόλους και αξιώματα. Αλλά και δεν είναι δυνατόν να ξεχωρίσουμε άνδρες και γυναίκες ως δύο σύνολα με διαφορετικά συμφέροντα και να αγωνιζόμαστε για την εξίσωση των ρόλων, που ως τόσο αποτελεί το μόνο δρόμο για την ισότητα των φύλων. Περισσότεροι βρεφονηπιακοί σταθμοί και καλύτερες δυνατότητες φύλαξης των παιδιών στο σπίτι προσφέρουν καλύτερες υπηρεσίες στην ισότητα από ότι όλοι οι λόγοι υπέρ της ισότιμης εκπροσώπησης στην πολιτική. Όπως και η πατρική άδεια, που σηματοδοτεί συμβολικά το γεγονός ότι η συμφιλίωση ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής δεν αφορά μόνο τη μητέρα.
Δεν πρέπει να αφήνουμε τον εαυτό μας σε ασπρόμαυρο τρόπο σκέψης και σε αυτονόητες βεβαιότητες, αλλά να εμβαθύνουμε στα πράγματα. Τα στερεότυπα του παρελθόντος στις σχέσεις των δύο φύλων μας περιορίζουν, αλλά και μας εξασφαλίζουν. Η σημερινή καταρράκωση τους προκαλεί δικαιολογημένη ανησυχία. Πολλοί άνδρες βλέπουν σε αυτό την μείωση του ρόλου τους και οι γυναίκες με τη σειρά τους πληρώνουν το τίμημα γι’ αυτό. Άλλες μπαίνουν στον πειρασμό να απαντήσουν με την εγκαθίδρυση μιας νέας ηθικής τάξης. Και το ένα και το άλλο είναι μια παγίδα για όλους, στην οποία δεν πρέπει να πέσουμε.-

* O Γιώργος Γκορέζης είναι Υποστράτηγος ε.α., αρθρογράφος, συγγραφέας.

200 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. Αρματολοί και κλέφτες

2 Μαρτίου, 2021

Γράφει:ΟΓιώργοςΓκορέζης*
e-mail:ggorezis@yahoo.gr
web ggore.wordpress.com

Ο αγών της παλιγγενεσίας δεν άρχισε το 1821, όπως συνηθίζεται να λέγεται, αλλ’ ευθύς μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως. Αν αξιοθαύμαστος είναι ο επί του πεδίου της μάχης αγών, όχι μικρότερου θαυμασμού είναι ο κρυφός αλλ’ επίσης ηρωικός αγών , τον οποίο διεξήγαγε το έθνος από το 1453 μέχρι το 1821. Και ο αρματολός, ο κλέφτης, ο ναυτίλος, ο κληρικός, ο διδάσκαλος, ο λόγιος, ο έμπορος, η ηρωική μητέρα, ο βασανισμένος ραγιάς, όλοι συνετέλεσαν να διατηρηθεί άσβεστη η ελληνική συνείδηση που οδήγησε στον ξεσηκωμό του 21.
Αλλά και οι πόθοι της φυλής θα ήταν κτήμα λίγων εκατοντάδων διανοουμένων, εάν δεν υπήρχαν σ’ όλες σχεδόν τις ελληνικές επαρχίες πολεμικοί πυρήνες οργανωμένοι και εκπαιδευμένοι, οι αρματολοί και οι κλέφτες. Είχαν πολεμική πείρα και ηρωικές παραδόσεις, εκτίμηση και εμπιστοσύνη ολοκλήρου του λαού της επαρχίας τους. Η λιτότητα και η σεμνότητα βίου, η γνώση του εδάφους και η άσκηση στις πορείες και στη βολή προετοίμαζε με τον καλύτερο τρόπο τους αυριανούς μαχητές της εθνικής μας ανεξαρτησίας. Αγύμναστοι και απόλεμοι οι ραγιάδες, πλην των Μανιατών, των Σουλιωτών και των αρματολών της Βορείου Ελλάδος, διδάσκονται τώρα από το παράδειγμα όλων αυτών, αρματολών και κλεφτών, Σουλιωτών και Μανιατών, και εξεγείρονται υπέρ της ελευθερίας, του ιστορικού δικαίου και της πατρικής κληρονομιάς, που είχε αφαιρεθείδιατηςβίας.
Στον αγώνα της ανεξαρτησίας μεγαλόπρεπα παρουσιάζεται η πλούσια ανάδειξη ηγητόρων, αυτών που αποτελούν τα κεφαλαία γράμματα της ιστορίας. Άφθονες ηγετικές φυσιογνωμίες αναπηδούν από κάθε γωνιά της ελληνικής γης, για να προσφέρουν στον αγώνα επισκόπους, στρατηγούς, ναυάρχους, υπουργούς, παιδαγωγούς. ιστορικούς, δημοσιογράφους, ποιητές. Ξύπνησε ο ελληνισμός, και υπό το πρόσταγμα « Δεύτε παίδες ελλήνων, η πατρίς σας καλεί », ανέλαβε το ηράκλειο έργο της εθνικής του αποκαταστάσεως.
Ποίος ύμνος έχει την δύναμη να εξάρει τους θεούς, από τους οποίους γέμισε η ελληνική γη, και τους μεγάλους στρατηγούς και ναυάρχους, που αυτοδίδακτοι ξεπήδησαν από αυτή ;
Τίνος η φαντασία δύναται να υμνήσει τους στρατούς, οι οποίοι ανεπήδουν αυτοφυείς, αήττητοι, ανά πάσα ελληνική χαράδρα ;
Το κίνημα των ενόπλων ανταρτών κατά της τουρκικής εξουσίας έχει στα υπόδουλα Βαλκάνια ένα χαρακτήρα ενιαίο. Η μορφή αυτή του αγώνα στην Ελλάδα παίρνει γρήγορα μεγάλες διαστάσεις, για να ολοκληρωθεί στο τέλος του 18ου αιώνα – αρχές 19ου. Στους κλέφτες στηρίχθηκαν τα σχέδια του Ρήγα, και αυτοί αποτέλεσαν τους πολεμικούς πυρήνες της επανάστασης. Το όνομα κλέφτης, λέγει ο Κολοκοτρώνης, βγήκε από την εξουσία με συκοφαντικό χαρακτήρα. « Μας ονομάζουν οι άρχοντες και το γουναρικό ( Οι κοτζαμπάσηδες ) κλέφτες ». Ωστόσο ήταν τόσο λαοφιλές το κίνημα ώστε και ο χαρακτηρισμός έχασε την αρχική του σημασία στη γλώσσα του λαού και άρχισε πια να σημαίνει « αγωνιστές αντάρτες » κατά του εχθρού. Η δράση τους είναι πυκνή και οι επιχειρήσεις τους διακρίνονται από μια ιδιότυπη στρατηγική, που αλλάζει τακτική ανάλογα με τις επικρατούσες συνθήκες. Έτσι άλλοτε δρουν κατά μεγάλες ομάδες και άλλοτε χωρίζονται σε μικρές, που με αδιάκοπες επιθέσεις φθείρουν τον εχθρό και τιμωρούν τους καταπιεστές των πληθυσμών της υπαίθρου. Η ζωή μέσα στην κλέφτικη ομάδα ήταν αναμφισβήτητα σκληρή και γεμάτη κινδύνους. Η μετακίνηση τους ήταν αδιάκοπη και η καταδίωξη τους από τους Τούρκους δυνάστες επίσης σκληρή. Εναντίον τους επιστρατεύονταν όλα τα απάνθρωπα μέσα, όπως το παλούκωμα, το σπάσιμο των κοκάλων, οι κρεμάλες και άλλοι βάρβαροι τρόποι θανατικών εκτελέσεων. Ο Διονύσιος Φιλόσοφος και τα παλικάρια του από τα περίχωρα της Παραμυθιάς στην εξέγερση του 1611 εγδάρησαν ζωντανοί.
Η εσωτερική ζωή των κλέφτικων ομάδων στηριζόταν σ’ ένα καθεστώς στρατιωτικής πειθαρχίας. Υπήρχε ο αρχηγός ( καπετάνιος ), τα πρωτοπαλίκαρα και τα παλικάρια. Δίπλα στους ενόπλους κλέφτες ζούσε μια μικρή κοινωνία ανθρώπων που είχαν σαν καθήκον να βοηθούν στον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας μέσα στην ομάδα, όπως τουφεξήδες, τεχνικοί των αρμάτων, τσαρουχάδες, ραφτάδες κ. ά. Ακόμα μέσα στην ομάδα υπήρχε ο τραγουδιστής, ο άνθρωπος που είχε προορισμό να φτιάχνει και να τραγουδάει τα κλέφτικα τραγούδια, δημιουργήματα της λαϊκής μούσας, που απαθανάτιζαν τους πολεμικούς άθλους της κλεφτουριάς.
Ο συντονισμός της κλέφτικης δράσης γινόταν με συνελεύσεις των αρχηγών που συγκαλούνταν στα βουνά όταν προέκυπτε ανάγκη. Οι κλέφτες ενισχύονταν με όπλα από τις μυστικές οργανώσεις του παροικιακού ελληνισμού, αλλά και από τα ευρωπαϊκά επαναστατικά καθεστώτα και τη Ρωσία. Οι Γάλλοι π.χ. ενίσχυσαν σε όπλα τους Σουλιώτες, η Μ. Αικατερίνη τον Κατσώνη, το « Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο » του Παρισιού τους κλέφτες κ.λπ. Γενικά το κίνημα των κλεφτών στράφηκε κατά του κατακτητή με σφοδρότητα, τόνωσε το εθνικό φρόνημα του ραγιά, και βοήθησε την ενότητα του λαού.
Ο αρματολός είναι μια διαφορετική περίπτωση ένοπλης παρουσίας στο σκλαβωμένο ελληνικό χώρο. Για να αντιμετωπίσουν την ολοένα αυξανόμενη δύναμη κλεφτουριάς οι Τούρκοι κατακτητές κατέφυγαν σ’ ένα θεσμό γνωστό στα καθεστώτα της Ανατολής από την εποχή των Βυζαντινών ακριτών, που διαμορφώθηκε κατάλληλα στις τοπικές συνθήκες της Ελλάδος από τους Βενετσιάνους κατακτητές : Όπλιζαν, δηλαδή, ντόπια στρατιωτικά σώματα στα οποία ανέθεταν την ευθύνη της τάξεως σε μια περιοχή έναντι γενναίων οικονομικών ανταλλαγμάτων. Ο θεσμός αυτός είναι το αρματολίκι. Οι Τούρκοι συνήθως παραχωρούσαν μια περιοχή σ’ ένα πρώην κλέφτη, με τον οποίο είχαν συνεννοηθεί προηγούμενα και του είχαν δώσει αμνηστία. Ο αρματολός, ή καπιτάνος, με κληρονομικό δικαίωμα στο αρματολίκι, αναλάβαινε να εμπεδώσει την τάξη στη περιοχή διατηρώντας σώμα οπλοφόρων, που η συντήρηση του εξασφαλιζόταν με άμεση φορολογία των αγροτών για τη πληρωμή του μισθού τους, του λεγόμενου λουφέ. Μέσα στα καθήκοντα των αρματολών ήταν να εξοντώνουν τους κλέφτες. Πολύ συχνά οι αρματολοί, που για τον ένα ή τον άλλο λόγο ερχόταν σε αντίθεση με την τουρκική εξουσία, μεταπηδούσαν ευκολότατα στην τάξη των κλεφτών.
Με την πάροδο του χρόνου αρματολοί και κλέφτες συνδέθηκαν περισσότερο μεταξύ τους και ένωσαν τις προσπάθειες τους εναντίον των Τούρκων. Στην αποσύνθεση του αρματολικιού συντέλεσε αποφασιστικά το φούντωμα του κλέφτικου, οπότε άρχισαν να σημειώνονται απανωτές ανταρσίες αρματολών, να εγκαταλείπονται τα αρματολίκια και τα σώματα των ενόπλων να περνούν στις γραμμές της κλεφτουριάς. Από τα αρματολίκια πέρασαν πολλοί από τους σημαντικότερους του ένοπλου αγώνα του 21 και, μαζί με την κλεφτουριά, ο θεσμός στάθηκε ένα αληθινό σχολείο πολέμου για τους υπόδουλους Έλληνες.

*Ο Γιώργος Γκορέζης είναι υποστράτηγος ε.α. , αρθρογράφος, συγγραφέας.