Archive for Μαρτίου 2022

Η Ρωσική εισβολή και η «στρατηγική πυξίδα » για τον ευρωστρατό. Οι επιπτώσεις της covid-19

28 Μαρτίου, 2022

Γράφει  :  Ο Γιώργος Γκορέζης

e-mail   :  ggorezis@yahoo.gr

web      :  ggore.wordpress.com

Τέλη 2019 η νέα πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen ανέλαβε καθήκοντα με το σύνθημα «Για μια πιο δυνατή Ευρώπη στον κόσμο». Επιδίωξη της είναι να ενδυναμώσει την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενισχύοντας τις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες. Οι εχθροπραξίες στη Λιβύη, που προκαλούν ρήγμα στις Γαλλο-Ιταλικές σχέσεις, και η έκρηξη στο Nagorno-Karabakh το έτος 2020 σηματοδότησαν τις κόκκινες γραμμές, σ’ ότι αφορά την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας. Αλλά ο πραγματικός καταλύτης είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία, που αλλάζει οριστικά την Ευρώπη. Η εισβολή στην Ουκρανία οδήγησε σε σημαντική αλλαγή του επερχόμενου εγγράφου στρατιωτικής στρατηγικής της ΕΕ, της «στρατηγικής πυξίδας». Το τελικό σχέδιο εγκρίθηκε από τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στις 25 Μαρ 2022 , και αναφέρει στην εισαγωγή του : «Η επιστροφή του πολέμου στην Ευρώπη αμφισβητεί την ικανότητά μας να προωθήσουμε το όραμά μας και να υπερασπιστούμε τα συμφέροντά μας». Έγραψε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ στο Twitter στις 25 Μαρτίου 2022 «Υποστηρίξαμε τη Στρατηγική Πυξίδα που θα είναι ο οδηγός μας για μια ισχυρότερη αμυντική πολιτική και θα ενισχύσει τις ευρωπαϊκές αμυντικές μας ικανότητες»,

Επί τέσσερα χρόνια στο παρελθόν η Ε.Ε. κινήθηκε με εντυπωσιακά γρήγορο ρυθμό στην δημιουργία νέων οργάνων για τη κοινή άμυνα και ασφάλεια, xωρίς να παραβλέπουμε ότι η κρίση Covid-19 επισκίασε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ένωση.  Η πανδημία κατέδειξε την ανάγκη η Ε.Ε. να ενδυναμώσει τα ανακλαστικά της σε θέματα υγείας και αλληλεγγύης, και συνεχίζει να είναι επιζήμια για την ευρωπαϊκή ασφάλεια σε πολλούς τομείς, οικονομικά, πολιτικά και στρατηγικά. Λόγω της επιδημίας, η κυρία προσπάθεια έχει επικεντρωθεί στην βελτίωση του υπάρχοντος συστήματος Παγκόσμια Στρατηγική για την Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας-Global Strategy for the EU’s Foreign and Security Policy (EUGS), που είχε υιοθετηθεί από το 1916. Αλλά από τότε που η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η ΕΕ αλλάζει στρατηγική, τονίζοντας ότι το μπλοκ είναι «πιο ενωμένο από ποτέ». «Είμαστε δεσμευμένοι να υπερασπιστούμε την ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας», αναφέρει το κείμενο της «στρατηγικής πυξίδας», και συνεχίζει. «Το πιο εχθρικό περιβάλλον ασφαλείας μας απαιτεί να κάνουμε ένα μεγάλο άλμα προς τα εμπρός και να αυξήσουμε την ικανότητα και την προθυμία μας να δράσουμε, να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητά μας και να διασφαλίσουμε την αλληλεγγύη και την αμοιβαία βοήθεια».

     Η πανδημία, ενώ στην αρχή θεωρήθηκε μια απλή υγειονομική κρίση, αναμένεται να οδηγήσει σε μια άνευ προηγούμενου παγκόσμια οικονομική κρίση με συνεχείς περικοπές στους αμυντικούς προϋπολογισμούς. Στην Ε.Ε. οι περικοπές σε τομείς όπως της Ευρωπαϊκής Άμυνας-European Defence Fund (EDF), των εγκαταστάσεων και ευκολιών -European Peace Facility (EPF) και του διαστήματος- the space sector είναι ήδη πραγματικότητα (Brzozowski, 2020). Ενώ αρχικά είχε προϋπολογιστεί για €13 δις, το EDF αναθεωρήθηκε στα €7 δις, και το EPF ενώ αρχικά υποτίθετο ότι θα υπερβάλει τα €10.5 δις κόπηκε στα €5 δις για την περίοδο 2021-2027 (Lazarou and Latici, 2020). Ο προϋπολογισμός του διαστήματος επίσης περικόπηκε και τώρα ανέρχεται στα €14.8 δις. Περιορίστηκε να συνεχίσει τα προγράμματα Galileo και Copernicus. (Council of the EU, 2020).        

              Η νέα στρατηγική αναφέρει ότι «καθίσταται επείγον να δαπανηθούν περισσότερα και καλύτερα» σε συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών. «Η Γερμανία μπορεί να παράσχει τον στρατιωτικό πυρήνα» της νέας δύναμης, δήλωσε η Γερμανίδα υπουργός Άμυνας. Η δύναμη αναμένεται να είναι επιχειρησιακή έως το 2025, δίνοντας στην Ευρωπαϊκή Ένωση την απαραίτητη εργαλειοθήκη για να έχει λόγο σε θέματα άμυνας και ασφάλειας. Ως μέρος της νέας στρατηγικής η ΕΕ θα δημιουργήσει μια δύναμη ταχείας αντίδρασης έως και 5.000 στρατιωτών, υλοποιώντας τα σχέδια για έναν ευρωπαϊκό στρατό που υπήρχαν μόνο στα χαρτιά από το 2007. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή  έχει επιφορτιστεί με την ανάπτυξη πρόσθετων κινήτρων για συνεργατικές επενδύσεις. Ένα τέτοιο βήμα έγινε πρόσφατα με στέλεχος της ΕΕ να προτείνει απαλλαγή από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) κατά την αγορά αμυντικού εξοπλισμού για την προώθηση κοινών εξοπλιστικών έργων.

  Γνωρίζουμε ότι θα είναι τρομερά δύσκολο να κινητοποιηθούν τα κράτη-μέλη σε περίπτωση κρίσεων. Είναι εξ’ άλλου γνωστό σ’ όλους ότι τα ευρωπαϊκά κράτη απαντούν βραδέως σε κρίσεις που αγγίζουν τη γειτονιά τους. Αυτό σ’ ένα βαθμό αποδίδεται στον απαιτούμενο χρόνο γα το σχεδιασμό, αλλά σε μεγαλύτερο μέρος οφείλεται στην έλλειψη βούλησης των κρατών-μελών να συνεισφέρουν δυνάμεις και μέσα , μια κατάσταση που δεν φαίνεται να αλλάζει εύκολα στις νέες συνθήκες.

Σ’ ότι αφορά την υπάρχουσα ευρωπαϊκή δομή αμύνης-Permanent Structured Cooperation (PESCO), κατά την προεδρία της Γερμανίας επετεύχθη συμφωνία που θα επιτρέπει τρίτες χώρες να συμμετέχουν σε προγράμματα PESCO, με τον όρο ότι πληρούν ορισμένα πολιτικά, νομικά και άλλα κριτήρια (Council of the EU, 2020). Αυτό είναι μια ευνοϊκή εξέλιξη, κυρίως επειδή αφήνει τη πόρτα ανοικτή για μελλοντική συμμετοχή της Μεγάλης Βρετανίας. Τώρα η PESCO εισήλθε στη δεύτερη φάση (2021-2025), κτίζει στη μέχρι τώρα πρόοδο, και ανοίγεται σε περιοχές όπου στο εξής χρειάζεται να ενδυναμωθεί. Ένα επιπρόσθετο κύμα προγραμμάτων PESCO σχεδιάζεται για το 2021-22, με βάση τις προτεραιότητες που περιλαμβάνονται στο EU Capability Development Priorities, και το Capability Development Plan (Council of the EU, 2020).

 Αναμένεται ότι τα στρατηγικά προγράμματα PESCO θα αποτελέσουν την κύρια προσπάθεια σε ορισμένους τομείς. Π.χ. η Ευρωπαϊκή Υγειονομική Διεύθυνση αναμένεται να αναπτυχθεί, όπως και οι σχέσεις με το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ το χρόνο της πανδημίας. Το NATO προώθησε το συντονισμό με τους ευρωπαίους εταίρους, επιτηρεί αυστηρά τις επιχειρησιακές επιπτώσεις της covid-19 στις δυνάμεις του, και παρά την πανδημία το έργο της συμμαχίας συνεχίζει απρόσκοπτα. Αμφότεροι, ΕΕ. και NATO γρήγορα αντιλήφτηκαν την ανάγκη για στενή συνεργασία και συντονισμό, ώστε να δημιουργήσουν συνέργειες και ικανοποιητικούς πόρους με βάση τις εμπειρίες και τις πρακτικές τους. Η πανδημία φανέρωσε τα κενά προς συμπλήρωση, αλλά και αποκάλυψε την ανάγκη για την συνεργασία τους (Lye, 2020).

Με την εκλογή του Biden σαν νέου προέδρου των ΗΠΑ η Ευρώπη έχει λόγους να έχει και πάλι ελπίδες. Ο Biden υποσχέθηκε την ενδυνάμωση των διατλαντικών δεσμών. Αλλά για τους ευρωπαίους η λειτουργία του ΝΑΤΟ είναι υψίστης στρατηγικής σημασίας, αφού το ΝΑΤΟ συνεχίζει να αποτελεί μοναδικό πυλώνα της ευρωπαϊκής άμυνας, παρά το γεγονός  ότι με την αποχώρηση της Μεγάλης Βρετανίας 80% των αμυντικών εξόδων της συμμαχίας καλύπτονται από τρίτες χώρες εκτός Ευρώπης. ( Stoltenberg, 2019 ).

 Είναι βέβαιο ότι ο πρόεδρος Biden που συμμετέσχε στις 24 Μαρ στις συνεδριάσεις ΝΑΤΟ και ΕΕ, πίεσε τους ευρωπαίους να συνεισφέρουν στο ΝΑΤΟ. Η υπόσχεση των συμμάχων το 2014 και εφεξής να διαθέτουν 2% του εθνικού τους εισοδήματος σε αμυντικούς σκοπούς θα μείνει στην ατζέντα. Παράλληλα με την στενή συνεργασία με το ΝΑΤΟ η Ε.Ε. θα επιδιώξει την εμβάθυνση και σύγκλιση σε θέματα ευρωπαϊκής άμυνας, κυρίως μέσο PESCO και EDF. Σ΄αρκετούς τομείς άμυνας, όπως την αμυντική βιομηχανία και τεχνολογία, η ΕΕ θα μειώσει την εξάρτηση της από τις ΗΠΑ, με μεγαλύτερη προσπάθεια να αποκτήσει στρατηγική αυτονομία.

Ήταν βασικής σημασίας να ληφθεί υπ’ όψιν ότι η περικοπή δαπανών σε βασικούς τομείς άμυνας, όπως η έρευνα και η τεχνολογία, θα έθετε σε αμφισβήτηση τη πολυπόθητη στρατηγική αυτονομία. Η πανδημία από την άλλη δεν πρέπει να αποσπάσει τη προσοχή των κρατών-μελών από το εύφλεκτο περιβάλλον ασφαλείας της τρέχουσας δεκαετίας. Ειδικά την επόμενη ημέρα της πανδημίας είναι ουσιαστικής σημασίας να καθιερωθούν σαφείς και συνεκτικοί αντικειμενικοί σκοποί για τη μελλοντική τροχιά του CSDP. Τα κράτη-μέλη έπρεπε να αποφασίσουν αν επιθυμούν να προχωρήσουν σε κοινές λύσεις και να συντονίσουν πρόσθετες περικοπές, ή αν τελικά κάθε κράτος θα ακολουθήσει τον δικό του δρόμο. Σ’ αυτή τη περίπτωση οι στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης, κινδύνευαν να συρρικνωθούν, ακόμα και να εξαφανιστούν από το προσκήνιο.

Τα ανωτέρω σταθμίστηκαν από το συμβούλιο των υπουργών εξωτερικών και Αμύνης της ΕΕ στις 21 Μαρ 2022 και οδήγησαν στην έγκριση του κειμένου της «Στρατηγικής Πυξίδας», με το οποίο θεμελιώνεται σταθερά πλέον η ιδέα της στρατηγικής αυτονομίας, που προϋπήρξε άλλωστε από το 2007. Το κείμενο έχει ιδιαίτερη σημασία για τη χώρα μας αφού, εκτός των άλλων, υπογραμμίζει την ετοιμότητα και αποφασιστικότητα των κρατών-μελών για αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση επίθεσης από τρίτο μέρος (άρθρο 42.7 Συνθήκης Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Στο κείμενο περιέχονται αναφορές στους κινδύνους που προκαλεί η αυξανόμενη αμφισβήτηση θαλασσίων ζωνών, υφαλοκρηπίδας και η αυξανόμενη επιθετική στάση σε εναέριους χώρους,(υπονοεί τη Τουρκία), υπογραμμίζει τη σημασία προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και τονίζει την ανάγκη οι εταίροι της ΕΕ να ευθυγραμμίζονται με τις αποφάσεις της στα θέματα Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Άμυνας. Η Άγκυρα επιχειρούσε μέχρι τώρα να πετύχει την ένταξη στη PESCO από την πίσω πόρτα, χωρίς να τηρεί τα βασικά κριτήρια συμμετοχής, όπως είναι η ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών με τα άλλα μέλη-κράτη και κυρίως με την Κύπρο που δεν την αναγνωρίζει, και χωρίς επίσης να τηρεί μια σειρά πολιτικών κριτηρίων, που έχουν να κάνουν με σεβασμό των αρχών καλής γειτονίας, λαμβανομένων υπόψη των επιθετικών της ενεργειών σε βάρος της Κύπρου και της Ελλάδας.

Από τούδε και στο εξής η Ευρώπη των 27 κρατών-μελών είναι ανάγκη να προσβλέπει στις δικές της φιλοδοξίες αμύνης και ασφάλειας. Χωρίς δυνατή πολιτική βούληση η αυτόνομη πολιτική αμύνης και ασφάλειας, η «στρατηγική πυξίδα», που αφορά τη στρατηγική αυτονομία και προϋπήρξε σαν ιδέα (Novaky, 2020), θα φιγουράρει σαν ευχή. Άλλα ζωτικά θέματα, όπως η επιλεκτική ψήφος σε θέματα CFSP, πρέπει να εξεταστούν σοβαρά. Όπως χρειάζεται και η αμοιβαία αλληλοκατανόηση σε θέματα συμμετοχής των κρατών-μελών στη διαχείριση κρίσεων και εκτίμηση δυνατοτήτων. Μια πιο δυνατή Ε.Ε. σηματοδοτεί στους πολίτες και στους συμμάχους της ότι έχει τη βούληση και τη δύναμη να αντιμετωπίσει διεθνείς προκλήσεις και να εξασφαλίσει τα δικά της γεωπολιτικά συμφέροντα . Για τη χώρα μας έχει ιδιαίτερη σημασία η δημιουργία του νέου συστήματος της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, επειδή παρέχει προστασία στο Αιγαίο, τη ΝΑ Μεσόγειο και τη Θράκη από τις επιβουλές της Τουρκίας.-

*Ο Υποστράτηγος ε.α. Γιώργος Γκορέζης είναι συγγραφέας, αρθρογράφος, απόφοιτος της Σχολής Διοίκησης και Επιτελών των ΗΠΑ, τ. Διευθυντής Πληροφοριών της Νότιας Πτέρυγας του ΝΑΤΟ (AFSOYTH).

Πηγές

α. List Brzozowski, A. (2020). Η Ε.Ε. πρέπει να αποτρέψει ο προϋπολογισμός αμύνης να προσβληθεί από ιό.

β. Συμβούλιο της Ε.Ε. (2020). Συμπεράσματα Συμβουλίου για τη στρατηγική θεώρηση PESCO.

γ.Deutsche Welle (2020). Δηλώσεις Γερμανού Υπουργού Αμύνης. Η Ευρώπη ακόμα βασίζεται στις ΗΠΑ για την ασφάλεια της.

δ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2019). Για μια πιο δυνατή Ευρώπη στον κόσμο.

ε. Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (2020). Η ευρωπαϊκή πολιτική για το διάστημα.

στ. Lazarou, E. and Latici, T. (2020). PESCO: Η στρατηγική πλευρά. Η υπηρεσία έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

ζ. Lye, H. (2020). Το NATO υποστηρίζει τα κράτη-μέλη περισσότερο μέσο covid-19.

η. ΝΑΤΟ(2019). Κοινές δηλώσεις από τον Γενικό Γραμματέα ΝΑΤΟ Jens Stoltenberg και τον ανώτερο εκπρόσωπο για τα εξωτερικά θέματα και την Ασφάλεια της Ε.Ε.

θ. Πορτογαλική προεδρία του Συμβουλίου ΕΕ (2021).

Ι. Η ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα στα χρόνια της COVID-19 By S.Satanaki.

κ. Κείμενο της «στρατηγικής πυξίδας», όπως εγκρίθηκε από τους Υπουργούς Εξωτερικών και Αμύνης των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, και από τη σύνοδο κορυφής στις 25 Μαρ 2022..

λ. Γιώργος Γκορέζης, 09 Μαρ 2022, τα βήματα για στρατηγική αυτονομία και κοινό ευρωπαϊκό στρατό, ευρωπαϊστές και ατλαντιστές (eaas.gr- Ιστοσελίδα ΕΑΑΣ ).

Η εισβολή στην Ουκρανία και τα βήματα για κοινό ευρωπαϊκό στρατό. Ευρωπαϊστές και Ατλαντιστές

12 Μαρτίου, 2022

Γράφει : Ο Γιώργος Γκορέζης*

e-mail  : ggorezis@yahoo.gr

web    : ggore.wordpress.com

          Με τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία η ρωσική κυβέρνηση επεκτείνει τις λεγόμενες σφαίρες επιρροής και ετοιμάζεται να χρησιμοποιήσει το υψηλότερο επίπεδο στρατιωτικής δύναμης, σε συνδυασμό με υβριδικές τακτικές, κυβερνοεπιθέσεις, ενεργειακό καταναγκασμό και επιθετική πυρηνική ρητορική. Εισήλθαμε ήδη σε νέα εποχή με περίκλειστη και φοβική Ρωσία και ένα σύνθετο και περίπλοκο περιβάλλον ασφάλειας, που περιλαμβάνει τρομοκρατικές απειλές, αστάθειες στη Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική, μια ταχέως αναπτυσσόμενη Κίνα, και μια Τουρκία σε αναταραχή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) πρέπει να βρει τρόπους να προστατεύσει ότι έχει πολιτικά πετύχει τα τελευταία χρόνια, χωρίς να επαφίεται μόνο στην αμερικανική προστασία.

     Ιστορικά και για περισσότερο από 20 χρόνια η Κοινή Πολιτική Άμυνας και Ασφάλειας(Common Security and Defence Policy-CSDP) ήταν μέρος της Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας ( ΕUs Common Foreign and Security Policy (CFSP ), και ήταν το πιο παραμελημένο τμήμα στην πολιτική σύγκλισης-ολοκλήρωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.). Αυτό ανατράπηκε με την σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 1913, που για πρώτη φορά εστίασε σε θέματα ασφάλειας και αμύνης . Από τότε η κοινή Πολιτική Άμυνας και Ασφάλειας (CSDP) πήρε τη θέση της στην ατζέντα των πολιτικών προτεραιοτήτων.

     Η αλλαγή αυτή συνδέθηκε με την ανερχόμενη γεωπολιτική κρίση στη γειτονιά της Ευρώπης, όπως η Συριακή κρίση το 2011, η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, η προσφυγική κρίση το 2015 και η απόπειρα πραξικοπήματος στη Τουρκία το 2016. Πρόσθετοι παράγοντες ήταν η στάση του προέδρου της Αμερικής Donald Trump έναντι της Ευρώπης και το Brexit, αλλά πραγματικό καταλύτη αποτέλεσε η ρωσική στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία στις 24 Φεβ 2022 .

Η κοινή Πολιτική Άμυνας και Ασφάλειας (CSDP) δεν είναι υπερεθνική πολιτική, αλλά βασίζεται στην κυβερνητική συνεργασία των κρατών-μελών. Η Γαλλοβρετανική σύσκεψη στο Saint Malo και η υπογραφή της ομώνυμης διακήρυξης το 1998 θεωρείται ως το κύριο σημείο εκκίνησης της Κοινής Ευρωπαϊκής Αμύνης. Η κύρια ιδέα που εμφανίζεται πίσω από τη διακήρυξη είναι να καταστεί η Ευρωπαική Ένωση ικανή για αυτόνομη ενέργεια, υποστηριζόμενη από αξιόπιστες στρατιωτικές δυνάμεις, σε τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στις διεθνείς κρίσεις.

Για τον σκοπό αυτό  έχουν γίνει ενέργειες, όπως  : 

Το 2003, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθιέρωσε τη Στρατηγική Ευρωπαϊκής Ασφαλείας-European Security Strategy (ESS), με τον τίτλο « Μια Ασφαλής Ευρώπη σ’ ένα καλύτερο κόσμο-A secure Europe in a better world» (Συμβούλιο της Ευρώπης, 2003). Το 2004 καθιερώθηκε η Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Αμύνης – European Defense Agency (EDA), με σκοπό την προαγωγή της ικανότητας αμύνης και στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών και την ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. To 2007 υπογράφηκε η συνθήκη της Λισσαβόνας, που αποδείχθηκε ακρογωνιαίος λίθος σ’ ότι αφορά την ανάπτυξη και εφαρμογή των στόχων της Κοινής Πολιτικής Άμυνας και Ασφάλειας-CSDP.  Τέθηκε σ’ εφαρμογή το 2009 και αποτελεί τη νομιμοποίηση της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας. Και τον Ιούνιο του 2017 η ΕΕ ιδρύει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και τη νέα δομή διοίκησης και ελέγχου (MPCC) με στόχο τη διαχείριση των κρίσεων.

Καταλύτη αποτέλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τις 24 Φεβ 2022. Έγγραφο στρατηγικής της ΕΕ που πρόκειται να εγκριθεί τον Μάρτιο από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπό την Γαλλική προεδρία προβλέπει προγράμματα «μαμούθ» για αυξημένες αμυντικές δαπάνες. «Είμαστε δεσμευμένοι να υπερασπιστούμε την ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας», αναφέρει το προσχέδιο. Στο Συμβούλιο ΕΕ την 11 Μαρ 2022 όλα τα κράτη μέλη κατ’ αρχήν συμφώνησαν στην αύξηση των κονδυλίων για την άμυνα στο 2% του ΑΕΠ.

               Η ιδέα της εφαρμογής μόνιμου πλαισίου συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε. για θέματα Άμυνας και Ασφάλειας (Ευρωπαϊκή Διαρθρωμένη Αμυντική Συνεργασία-Permanent European Structured Cooperation,PESCO) δημιουργήθηκε το 2007 με τη συμφωνία της Λισσαβόνας, και υλοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2007. Η επικρατούσα άποψη ήταν να χρησιμοποιηθεί το πλαίσιο αυτό για βαθύτερη ευρωπαϊκή αμυντική σύγκλιση-ολοκλήρωση , ενώ κάθε κράτος-μέλος αποφασίζει αν θέλει να συμμετάσχει, ή όχι.  Μέχρι τώρα 25 κράτη-μέλη συμμετέχουν στην PESCO –απέχουν η Δανία και η Μάλτα, και η PESCO υιοθέτησε 47 έργα με υποχρεώσεις, μεταξύ των οποίων μια ευρωπαϊκή ιατρική διοίκηση, ένα σύστημα θαλάσσιας επιτήρησης και μια ευρωπαϊκή σχολή πληροφοριών.

 Ο μεγάλος αριθμός συμμετοχής των κρατών-μελών είναι πέραν απ΄ την αρχική ιδέα ενός πυρήνα κρατών, και αυτό στη πραγματικότητα καθυστερεί τη πρόοδο. Πλέον αυτού, ακόμα και η Γαλλία και η Γερμανία, που έχουν φιλόδοξα σχέδια για συνεργασία, ακολουθούν παραδοσιακά διαφορετικούς δρόμους. Το Παρίσι επιζητεί το βάθος και τη προσήλωση στην ιδέα στρατιωτικής αμύνης, ενώ η Γερμανία το εύρος και την διπλωματία-διαλλακτικότητα, χωρίς να παραβλέπουμε ότι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η απόφαση για επανεξοπλισμό της Γερμανίας με 100 δις ευρώ θα επιφέρουν δραματικές αλλαγές. Αγκάθι παραμένει η αντίθεση των ΗΠΑ σε πιθανή αλληλοεπικάλυψη των αμυντικών δομών ( duplication ) του NATO με τις αμυντικές πρωτοβουλίες της EE, τις οποίες προωθεί κυρίως η Γαλλία του Μακρόν. Ο Γάλλος πρόεδρος δεν δίστασε να χαρακτηρίσει παλαιότερα το ΝΑΤΟ « εγκεφαλικά νεκρό », ενώ μετά τη συμφωνία AUKUS Αμερικής, Αυστραλίας και Μεγ. Βρετανίας, που μεταφέρει την κυρία προσπάθεια των στον Ειρηνικό, διαδίδεται ότι ο Μακρόν εξασφάλισε τη συγκατάθεση της Αμερικής για τον Ευρωπαϊκό Στρατό.

Μέχρι τώρα στα ζητήματα Αμύνης και Ασφάλειας τα κράτη-μέλη χωρίζονται σε δύο στρατόπεδα. Αυτά που προσανατολίζονται στην Ευρώπη (Ευρωπαϊστές, Europeanists – pro EU) όπως η Γαλλία, και τους Ατλαντιστές (NATO-oriented) όπως η Τσεχία, Ουγγαρία, Πολωνία Σλοβακία (κράτη Visegrad ).  Παρά τη μέχρι τώρα ισχυρή ρητορική η επιχειρησιακή μορφή της PESCO δεν έχει τύχει της ανάλογης προσοχής, και τα θέματα της αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό . Τα κονδύλια για την άμυνα αρχίζουν να ανεβαίνουν, αλλά οι ικανότητες για σημαντικές επιχειρησιακές δυνατότητες είναι περιορισμένες.

Η διαφορετική μορφή των απειλών στα κράτη-μέλη τα οδηγεί να βλέπουν διαφορετικά τις προτεραιότητες τους. Άλλο σημείο τριβής είναι η συμμετοχή τρίτων κρατών. Αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εκπέμπουν ανησυχίες ότι επιτρέποντας τη συμμετοχή σε μη κράτη-μέλη ανοίγουν τις θύρες στην Τουρκία και την Κίνα να έχουν πρόσβαση σε ευαίσθητα ευρωπαϊκά προγράμματα.

Δυναμική είναι η εμπλοκή στα θέματα της συλλογικής ευρωπαϊκής αμύνης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που γίνεται με σκοπό να προαγάγει το επίπεδο της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Το πρόγραμμα πάνω στο οποίο εργάζεται είναι κυρίως η ευρωπαϊκή βιομηχανία και το διάστημα, με κύριο σκοπό να κτίσει μια ανοιχτή και ανταγωνιστική αγορά εξοπλισμών. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Μακρόν  σχεδίασε να φιλοξενήσει μια σύνοδο για τη διαστημική στρατηγική της Ευρώπης τον Φεβρουάριο του 2022, με τη συμμετοχή των αρμόδιων Υπουργών των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η συμμαχία του ΝΑΤΟ κυριαρχεί στην Ευρωπαϊκή ασφάλεια, και παρά τις εντάσεις στις σχέσεις των ευρωπαίων και του προέδρου των ΗΠΑ Donald J. Trump, η συνεργασία έχει εμβαθύνει, κυρίως μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, και η Ευρώπη δεν έχει χάσει την αξία της για τις ΗΠΑ. Αλλά ενώ οι ΗΠΑ μέχρι πριν από λίγα έτη εκλάμβανε την κοινή ευρωπαϊκή άμυνα σαν μια απειλή για το ΝΑΤΟ, ισχυρά επιχειρήματα υποστηρίζουν ότι η προώθηση της κοινής ευρωπαϊκής ασφάλειας είναι προς όφελος της συμμαχίας. Στη σύσκεψη της Ουαλίας το 2014 το ΝΑΤΟ τάχθηκε υπέρ μιας αποτελεσματικής και ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής άμυνας, επειδή αυτό ενδυναμώνει την συμμαχία και αυξάνει την ασφάλεια των συμμάχων κρατών, όπως αυτό επιβεβαιώθηκε και στη σύσκεψη του 2018 στις Βρυξέλλες. Οι ΗΠΑ έδειξαν ενδιαφέρον για τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες κοινής αμύνης, τονίζοντας ότι έτσι διπλασιάζονται οι προσπάθειες και το έργο του ΝΑΤΟ. Οι μόνες επιφυλάξεις τους αφορούν τις αμερικανικές αμυντικές εξαγωγές προς την Ευρώπη.

Μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία η στενή συνεργασία με το ΝΑΤΟ και η στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ παραμένει βασικός παράγοντας για την άμυνα της Ευρώπης. Αλλά η δυναμική επανεμφάνιση της PESCO είναι βήμα στη σωστή κατεύθυνση και ανέβασε την αμυντική συνεργασία των κρατών-μελών σε νέο επίπεδο. Ενώ είναι νωρίς να εκτιμήσουμε τα μέχρι τώρα πεπραγμένα από την PESCO, η συμβολή της στην αμυντική προσπάθεια κρίνεται σημαντική. Σύμφωνα δε με τον υπεύθυνο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Josep Borrell, θα πρέπει να δοθεί βαρύτητα στην στρατηγική αυτονομία, όχι μόνο στο οικονομικό και πολιτικό πεδίο, αλλά και στο τομέα το στρατιωτικό και την τεχνολογία. Κατά τον κ. Josep Borrell « η Ευρώπη χρειάζεται μια κοινή στρατηγική αντίληψη και να συνεργάζεται στενά στον αμυντικό τομέα, ώστε αφ’ ενός να είναι υπολογίσιμη και αφ’ ετέρου να αποφεύγεται διπλασιασμός των δαπανών».

Η ατζέντα της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, στο μέτρο που περιλαμβάνει αναφορές σε ευρωπαϊκή δύναμη ταχείας επέμβασης ή ακόμα περισσότερο ευρωστρατό αντιμετωπίζεται με ευγενικά διατυπωμένη αμερικανική δυσαρέσκεια, αλλά μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία η Ευρώπη χρειάζεται να ενδυναμώσει την άμυνα της. Κατά τα άλλα οι ΗΠΑ βλέπουν θετικά τη συμμετοχή τους στο σχήμα ευρωπαϊκής Διαρθρωμένης Αμυντικής Συνεργασίας- PESCO, και η Γαλλία θα αποσύρει πιθανότατα την αντίθεσή της στη συμμετοχή των ΗΠΑ εντός του 2022. Θα εξακολουθούν βέβαια οι ΗΠΑ να επαναλαμβάνουν στερεότυπα την επιθυμία τους οι ευρωπαίοι εταίροι να αναλάβουν περισσότερα βάρη στη συλλογική άμυνα.

Έρευνα του ευρωβαρομέτρου τον Μάρτιο του 2018 έδειξε ότι το 75% των πολιτών τάσσονται υπέρ μιας κοινής πολιτικής άμυνας και ασφάλειας. Η Ένωση πρέπει να βρει τρόπους να προστατεύσει ότι έχει πολιτικά πετύχει τα τελευταία χρόνια, χωρίς να επαφίεται μόνο στην αμερικανική προστασία. Συνεπώς, πρέπει να εκδηλώσει πολιτική βούληση για μια ενωμένη Ευρώπη στον τομέα της Άμυνας και της Ασφάλειας, σαν ένας δυνατός δεύτερος πυλώνας αμύνης μετά το ΝΑΤΟ. Ακόμα και αν το ΝΑΤΟ παραμένει το σημαντικότερο όργανο της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας, η βαθύτερη ευρωπαϊκή αμυντική σύγκλιση μέσο της ενιαίας δομής PESCO (Permanent Structured Cooperation) , και της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης EDF(European Defense Fund) είναι προς το κοινό συμφέρον και αμφότερα επιδιωκτέα.  Σ’ αυτό θα βοηθήσει η ανάληψη από το 2022 της προεδρίας του Συμβουλίου Ε.Ε. από τη Γαλλία και θα έχει ιδιαίτερη σημασία και για τη χώρα μας, καθώς το νέο σύστημα ασφαλείας θα παρέχει προστασία στο Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο, τη Κύπρο και τη Θράκη παρακάμπτοντας την Τουρκία, που δεν αποτελεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.-

*Ο Υποστράτηγος ε.α. Γιώργος Γκορέζης είναι συγγραφέας, αρθρογράφος, στρατιωτικός αναλυτής, απόφοιτος της Σχολής Διοίκησης και Επιτελών των ΗΠΑ, τ. Διευθυντής Πληροφοριών της Νότιας Πτέρυγας του ΝΑΤΟ (AFSOYTH).

Πηγές

α. (2019). Putting the Core at the Centre – The Crisis Response Operation Core (CROC) and the Future of PESCO. Brussels, Royal Institute for International Relations.

β. 02 Apr. 20 Brattberg, EU Defense Cooperation: Progress amid Transatlantic Concerns. E. and Valaasek, T. (2019).

γ. 07 Apr. 20 European Security Strategy – A Secure Europe in a Better World.Brussels, Council of the EU, (2003).  

δ. (2019). mmilitary and Civilian Missions and Operations, European parliament.

ε. (2019). Commitments Made at the Hearing of Josep Borell Fontelles in European parliament

ζ. 02Apr. 20 European Defence: Core Documents. Paris: Institute for Security Studies of Western European Union.

η. Permanent Structured Cooperation (PESCO) – The success story (2020). By S. Satanaki.